Εκείνο που δεν λέγεται με λόγια, κι απ’ όπου εκπηγάζει η λαλιά
Συχνά συναντάται η αναλογία όρασης και συνειδησίας, ή ματιού κι Εαυτού για να εξηγηθεί ο απερινόητος Εαυτός. Όπως το μάτι βλέπει τα πάντα μα όχι τον εαυτό του, έτσι κι ο Εαυτός βλέπει, γνωρίζει τα πάντα μα μένει αθέατος, ανεπίγνωστος.
Πώς γνωρίζεις πώς υπάρχουν τα μάτια σου;
Διότι με αυτά βλέπεις όλα όσα είναι μπροστά και γύρω σου. Επίσης, ενώ δεν τα βλέπεις, μπορείς να αισθανθείς την ύπαρξή τους.
Ομοίως γνωρίζεις πως ο Εαυτός υπάρχει αφού γνωρίζεις πως υπάρχουν όλα τα άλλα γύρω σου. Επίσης, ενώ δεν τον βλέπεις, μπορείς να αισθανθείς την ύπαρξή του.
Η αναλογία δεν ευσταθεί καθόλου.
Βλέπουμε όλα τα μέρη του σώματός μας, όχι όμως τα μάτια. Μα από πανάρχαιους χρόνους σε διάφορες μορφές καθρέφτη (ήρεμο καθαρό νερό, λεία επιφάνεια γυαλιστερή κλπ.) ο άνθρωπος έβλεπε και βλέπει το πρόσωπό του και τα μάτια. Και η ύπαρξή τους επιβεβαιώνεται από την ύπαρξη τους στα πρόσωπα των άλλων ανθρώπων.
Μα δεν βλέπεις τον Εαυτό σε καθρέφτη ούτε σε άλλους ανθρώπους. Βλέπεις μόνο όγκους και υλικές μορφές.
Ο Εαυτός δεν γνωρίζεται, βλέπεται ή ακούγεται μα γνωρίζει (έχει επίγνωση), βλέπει με τη δύναμη όρασης μέσω του ματιού, ακούει με τη δύναμη ακοής μέσω του αυτιού.
Η Κένα Ουπανισάδα παρουσιάζει γλαφυρά την κατάσταση (Α, 2-9):
Ο Εαυτός είναι η πηγή της ζωής, η ακοή πίσω από το αυτί, η νοημοσύνη πίσω από τον νου, ο λόγος πίσω από τη λαλιά, ο θεατής πίσω από το μάτι. (…).
Εκεί δεν έχει πρόσβαση το μάτι, ούτε η λαλιά, ούτε ο νους. Δεν γνωρίζουμε(…).
Εκείνο είναι πέρα από το γνωστό και από το άγνωστο (…).
Εκείνο που δεν λέγεται με λόγια, κι απ’ όπου εκπηγάζει η λαλιά (…).
Εκείνο που δεν διανοείται ο νους, κι απ’ όπου εκπηγάζει η νοημοσύνη(…).
Εκείνο που δεν βλέπεται με μάτι κι απ’ όπου εκπηγάζει η όραση(…).
Εκείνο που δεν ακούγεται με αυτί κι απ’ όπου εκπηγάζει η ακοή(…).
Εκείνο που δεν χρειάζεται πνοή για να ζήσει κι απ’ όπου εκπηγάζει η ζωή(…).
Εκείνο μόνο είναι πνεύμα αληθινό, όχι ό,τι κυνηγά ο κόσμος εδώ κάτω.