Πολλοί άνθρωποι φοβούνται τον ύπνο που όμως «είναι ευεργετικός και ζωτικής σημασίας για την υγεία»! Έτσι γράφει ο Ηλίας Μαγκλίνης (Καθημερινή, 14.11.2025 «Υπνε, που παίρνεις τα παιδιά…)»:
Διαταραχές ύπνου. Οχι απλώς μια αϋπνία, οι λεγόμενες «λευκές νύχτες». Ο ύπνος που διακόπτεται εν τω μέσω της νυκτός, όταν κυριαρχούν οι μαύρες, αρνητικές σκέψεις.(….) Μέχρι να κοιμηθείς έπειτα από μεγάλο παίδεμα. Ο ύπνος που την επομένη, όταν με τα πολλά ξυπνάς, σε έχει ήδη εξαντλήσει προτού καν ξεκινήσεις τη μέρα σου.(….)Την ίδια στιγμή όμως, μεγάλη μερίδα ανθρώπων πάσχει και από κάτι άλλο: υπνοφοβία.
Υπνοφοβία είναι ο φόβος για τον ύπνο. Ο άνθρωπος που φοβάται να πέσει για ύπνο, φοβάται τα όνειρα, κυρίως τους εφιάλτες. Και μπορεί αυτή η φοβία να μοιάζει σύγχρονη, σημερινή, πάει όμως αρκετά πίσω.
Οπως γράφει η Κέιτ Σάμερσκεϊλ στο βιβλίο της «Φοβίες και μανίες. Η ιστορία του κόσμου σε 99 εμμονές» (μτφρ.: Ειρήνη Αποστολάκη, εκδ. Πατάκη), «η πάθηση ανευρίσκεται σε ιατρικό λεξικό του 1855….
Η υπνοφοβία παρατηρείται και σε ανθρώπους που υποφέρουν από κάποιο μετατραυματικό σύνδρομο άγχους έπειτα από μια τραυματική εμπειρία του παρελθόντος, συνεπώς φοβούνται να κοιμηθούν επειδή ξέρουν ότι το υποσυνείδητό τους θα τους φέρει εφιάλτες. Ο ύπνος έχει πολλά μυστήρια (ακόμη δεν έχει εξακριβωθεί επιστημονικά γιατί ονειρευόμαστε, για παράδειγμα), είναι ευεργετικός και ζωτικής σημασίας για την υγεία….
Να θυμίσουμε εδώ ότι, σύμφωνα με την αρχαία ελληνική μυθολογία, ο Υπνος ήταν θεός ή δαίμονας και, κατά τη «Θεογονία» του Ησιόδου, δίδυμος αδελφός του δεν ήταν άλλος από τον Θάνατο. (…. Σε πολλούς ανθρώπους ο ύπνος προκαλεί μια αγωνία θανάτου. Είναι η «τρομακτική απώλεια του εαυτού», όπως γράφει η Σάμερσκεϊλ (….) προκαλεί ένα είδος παράλυσης σε πολύ κόσμο.
Είναι ενδιαφέρον κείμενο – που, όμως, προκαλεί πολλά ερωτήματα.
Πρώτον, ο ύπνος μπορεί να είναι πολύ βαθύς και δίχως όνειρα ή διαταραχές. Από αυτόν ξυπνάς ανανεωμέν-ος/-η, με φρέσκια ενέργεια και ζωτικότητα. Είναι και ύπνος ρηχός ή με όνειρα που, όμως, δεν δημιουργεί διαταραχές και κάπως σε ξεκουράζει. Είναι και αυτός με εφιάλτες που σε πνίγει, προκαλεί αϋπνία και σε εξουθενώνει.
Μετά, γιατί έχουμε εφιάλτες και αϋπνίες; Ο Ηλίας Μαγκλίνης δίνει μόνο το παράδειγμα των ανθρώπων με «μετατραυματικό σύνδρομο» , ένα δημοφιλέστατο δόγμα (πλέον) στη μοντέρνα Ψυχολογία. Πάρα πολλές περιπτώσεις ψυχικών διαταραχών (φοβίας, τρέλας, εγκληματικότητας, κατάθλιψης, κλπ.) αποδίδονται σε τραυματικές εμπειρίες στη (βρεφική ή) παιδική ηλικία. Και, αναμφίβολα, αρκετές περιπτώσεις ψύχικής διαταραχής είναι αυτού του είδους: οι άνθρωποι έχουν ουλές στον ψυχισμό τους.
Μα σίγουρα, υπάρχουν, και πολλές περιπτώσεις που δεν έχουν τέτοια αιτία. Πολλά μικρά παιδιά δείχνουν πολύ νωρίς φόβο του σκοταδιού, οργίλη επιθετικότητα κλπ. Από που ήρθαν αυτές οι ανεπιθύμητες εκδηλώσεις που μπορεί να κρατήσουν πολλά χρόνια και μια ολόκληρη ζωή;
Είναι πολλά τα στοιχεία που διαφέρουν από έναν ψυχισμό σε άλλο. Ένα παιδί εκδηλώνει ευφυΐα, άλλο όχι. Ένα έχει αυτισμό, άλλο όχι. Ένα στρέφεται στα σπορ άλλο στη μουσική, κοκ! Είναι και σωματικές διαφορές. Ξανθό η μελαχρινό, με κάποια δυσπλασία ή όχι, με κάποια χρόνια πάθηση ή όχι. Είναι και τα βρέφη που πεθαίνουν πριν καν βγουν από τη μήτρα ή πολύ σύντομα μετά τη γέννηση. Συχνά ούτε η κληρονομικότητα ούτε, βέβαια, κάποιο τραύμα εξηγεί την κατάσταση.
Για την ώρα η μόνη εξήγηση που θα προσφέρω είναι πως εφιάλτες έχουν την καταγωγή τους στον φόβο που κρύβεται στο σκοτεινό υπόγειο του ψυχισμού μας. Αυτός διεγείρεται από μια απειλή ή έντονα δυσάρεστη κατάσταση, μένει στη μνήμη, και λόγω αδυναμίας της προσοχής να εστιάζεται στο παρόν και λόγω, ίσως, πρόσφατης όμοιας εμπειρίας, αναπηδά σε στιγμές ησυχίας. Αν το άτομο επιστρατεύσει την προσοχή του, πάλι και πάλι, μπορεί να ξεπεράσει τη διαταραχή. Ούτως ή άλλως, εκτός από την ίδια την αλλαγή, τίποτα στον γνωστό μας κόσμο δεν έχει μονιμότητα.
Οι άνθρωποι δεν θέλουν να διερευνήσουν τον ψυχισμό τους, κι ας είναι τόσο κοντά!
