Όμως η επιτυχία οδήγησε σε υπερβολική αυτοπεποίθηση και επεκτατισμό.
Αντιγράφω τον Kostas V. (σχόλιο στον Τ. Θεοδωρόπουλο (Εκπαιδ. Μεταρ. 3/1/26) “Αρκεί να μη μας αναγκάσουν να εγκαταλείψουμε τη μεταρρύθμιση οι πρώτες επιτυχίες, όπως συνήθως συμβαίνει στη μακραίωνη ιστορία του ελληνισμού.”
Εδώ συγχαίρω τον αρθρογράφο για την ως άνω καταληκτική ιστορική-πολιτισμική γενίκευση, η οποία αποτελεί – για μένα τουλάχιστον – τροφή για σκέψη. Όντως στη μακραίωνη ιστορία του ελληνισμού, οι πρώτες επιτυχίες συχνά οδηγούν σε εγκατάλειψη των μεταρρυθμίσεων. Με άλλα λόγια: η επιτυχία φέρνει εφησυχασμό, ο εφησυχασμός φέρνει στασιμότητα ή οπισθοδρόμηση. Θα σταθώ στην ελληνική αρχαιότητα για να δούμε αν υπάρχουν συγκεκριμένα ιστορικά παραδείγματα που να στηρίζουν τη θέση του αρθρογράφου:
1. Οι μεταρρυθμίσεις του Σόλωνα (594 π.Χ.) έφεραν επιτυχίες – σεισάχθεια, αναδιοργάνωση των τάξεων, ανακούφιση των πτωχών, σταθερότητα, αποφυγή εμφύλιας σύγκρουσης. Όμως οι μεταρρυθμίσεις δεν εδραιώθηκαν. Οι φατρίες ξαναμπήκαν σε σύγκρουση.
2. Οι μεταρρυθμίσεις του Κλεισθένη (508/7 π.Χ.) έφεραν τη νέα δημοκρατική δομή που λειτούργησε εντυπωσιακά. Η Αθήνα – χωρίς τη Σπάρτη – νίκησε στον Μαραθώνα (490 π.Χ.) και απέκτησε αυτοπεποίθηση. Η δημοκρατία υπονομεύτηκε από την αυξανόμενη δύναμη των δημαγωγών.
3. Οι μεταρρυθμίσεις του Εφιάλτη (462 π.Χ.) έφεραν την ενίσχυση της δημοκρατίας που λειτούργησε άμεσα. Η Αθήνα βρέθηκε στο απόγειο της δύναμής της. Όμως η επιτυχία οδήγησε σε υπερβολική εμπλοκή σε πολέμους. Η δημοκρατία έγινε πιο ασταθής και πιο ευάλωτη σε κρίσεις. Μετά την καταστροφή στη Σικελία (413 π.Χ.), οι δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις ανετράπησαν δύο φορές, το 411 και το 404 π.Χ.
4. Η Σπάρτη μετά τις μεταρρυθμίσεις του Λυκούργου έφεραν το σύστημα που δημιούργησε μια εξαιρετικά σταθερή κοινωνία. Η Σπάρτη έγινε η ισχυρότερη χερσαία δύναμη της Ελλάδας. Όμως η επιτυχία οδήγησε σε ακαμψία και άρνηση προσαρμογής. Η Σπάρτη εγκατέλειψε τις μεταρρυθμίσεις – ή πιο σωστά – τις πάγωσε. Η αδυναμία προσαρμογής οδήγησε σε παρακμή μετά τον 4ο αιώνα π.Χ.
5. Η Θήβα μετά τις μεταρρυθμίσεις του Επαμεινώνδα νίκησε τη Σπάρτη (371 π.Χ.). Ο Επαμεινώνδας εισήγαγε στρατιωτικές και πολιτικές καινοτομίες. Όμως μετά το θάνατο του Επαμεινώνδα (362 π.Χ.), η Θήβα κατέρρευσε θεσμικά. Οι μεταρρυθμίσεις δεν είχαν εδραιωθεί.
Συμπέρασμα: Η δήλωση του αρθρογράφου μοιάζει με ρητορική υπερβολή, αλλά δεν είναι εντελώς αβάσιμη. Υπάρχουν ιστορικές περίοδοι όπου οι πρώτες επιτυχίες δημιούργησαν υπερβολική αυτοπεποίθηση, οδήγησαν σε διχασμό, εφησυχασμό ή υπερβολικές φιλοδοξίες και τελικά ανέκοψαν μεταρρυθμιστικές προσπάθειες.
