τα βουδιστικά κείμενα ΔΕΝ απορρίπτουν την ύπαρξη του ātman όπως τη διδάσκει ο κλάδος Βεδάντα
Πολλοί Δυτικοί διαδίδουν πως ο Βούδας (και ο Βουδισμός γενικά) δεν δέχεται την ύπαρξη του Εαυτού ātman. Μερικοί προωθούν αυτήν τη λανθασμένη αντίληψη λόγω παρανόησης. Άλλοι το κάνουν μάλλον κακόβουλα για να διαχωρίσουν ακόμα πιο έντονα τον Βουδισμό από τη Βεδική Παράδοση και τους διάφορους φιλοσοφικούς κλάδους που εντάσσονται κάτω από την ομπρέλα του ‘‘Ινδουισμού’’ και να απαξιώσουν αυτές τις διδαχές.
Υπάρχει διάσπαρτη στα βουδιστικά κείμενα η φράση στη διάλεκτο Πάλι na me so atta (Σανσκριτικά na me so ātmā) ‘‘αυτός δεν είναι ο Εαυτός μου’’. Αλλά αυτό δεν είναι άρνηση της ύπαρξης του αληθινού, έσχατου Εαυτού, αλλά απόρριψη του συνηθισμένου εαυτούλη μας που λέει, σκέφτεται και νιώθει αδιάκοπα ‘‘εγώ’’ και διεκδικεί αποκτήματα, καταστάσεις, λειτουργίες κλπ.
Στην πραγματικότητα, τα βουδιστικά κείμενα ΔΕΝ απορρίπτουν την ύπαρξη του ātman όπως τη διδάσκει ο κλάδος Βεδάντα, που είναι και το κυριότερο φιλοσοφικό σύστημα της Ινδίας σήμερα.
Το κείμενο (σε Πάλι) Anattalakkhaṇa Sutta (anātmalakṣaṇa sūtra) Η διδασκαλία για τα γνωρίσματα και μη του Εαυτού (1.6.38) έχει τον Βούδα να διδάσκει τους Bikkhu (= μοναχούς) του: ‘‘Ω μοναχοί, η σωματική μορφή δεν είναι ο Εαυτός. Αν ήταν, τότε το σώμα δεν θα εκδήλωνε ασθένειες (…) Ω μοναχοί, η σωματική μορφή, ό,τι κι αν ήταν, είναι και θα είναι, που ανήκει σε έμψυχα όντα [όπως οι άνθρωποι], χοντρή ή λεπτή, (…), όλα αυτά δεν είμαι Εγώ, δεν είναι ο Εαυτός μου. Αυτή πρέπει να είναι η ορθή γνώση σύμφωνα με την αλήθεια.’’
Αυτή είναι και η βασική διδασκαλία του Βεδάντα: το σώμα και ό,τι συνδέεται με αυτό δεν είναι ο αληθινός Εαυτός.
Στην εμπλοκή του με τον υλικό κόσμο που επιφέρει άγνοια και λησμονιά του Εαυτού, ο νους επινοεί διάφορες ταυτότητες – όπως είμαι ‘‘δίποδο θηλαστικό αρσενικό ή θηλυκό, γονιός και γέννημα κάποιας μητέρας, γιατρός, δάσκαλος ή έμπορος’’ κλπ. Αλλά εφόσον νιώθεις ύπαρξη είναι παρανοϊκό να λες ‘‘Δεν υπάρχει ο εαυτός μου’’! Κάποιο ον ή στοιχείο νιώθει και λέει “Υπάρχω:”
