11. Ο Σάνκαρα από το σχόλιο στο 2.2.1 (με το prāṇa-maya-kośa: κάλυπτρο ζωτικής ενέργειας) προκαταλαμβάνει τα επόμενα χωρία με τα άλλα κάλυπτρα λέγοντας πως η Ουπανισάδα παραθέτει τα 5 κάλυπτρα φθάνοντας στο ānanda-maya-kośa για να κάνει γνωστό [στους αναζητητές, μαθητές] το απόλυτο, εσώτατο Μπράχμαν μέσω γνώσης από ένα στάδιο σε άλλο λεπτότερο.
Εφόσον το άτομο ζει και κινείται στον κόσμο της πλάνης, του σανσάρα με τις μετενσωματώσεις του, στον κόσμο ονομάτων, μορφών και λειτουργιών, πλασμένο από άγνοια/παρανόηση (avidyā-kalpita όπου το θέμα kalp- έχει την υπόνοια του επίπλαστου), ταυτίζεται με χοντρές και λεπτές ενέργειες ή μορφές του οργανισμού και της εμπειρίας του. Έτσι έχει τις 5 γενικές βαθμίδες ταύτισης με το σώμα και τον νου του και συνεπώς νιώθει να έχει τον εαυτό της τροφής, τον λεπτότερο της ζωτικής ενέργειας, μετά τον λεπτότερο και εσώτερο του νου manas, της διάνοιας buddhi και της μακαριότητας. Δεν πρόκειται για διαφορετικούς εαυτούς: είναι η Συνειδησία του Άτμαν-Μπράχμαν που συνδέεται με κάθε βαθμίδα κι έτσι στον Εαυτό-Μπράχμαν που είναι “αλήθεια – συνειδησία/νοημοσύνη – απεραντοσύνη” satya-jñāna-ananta, υπερεπιβάλλεται ένας χοντρότερος Εαυτός με κάποια περιοριστική ενέργεια που ανήκει στη βαθμίδα, μετά άλλος ακόμα χοντρότερος ως τον τελευταίο της τροφής και του υλικού σώματος. Αλλά όλοι, σε κάθε επίπεδο, είναι πλασμένοι και στηρίζονται από τη Συνειδησία του Εαυτού-Μπράχμαν.
12. Ο Σάνκαρα είναι απόλυτος στην πεποίθηση και διδασκαλία του ότι μόνο με γνώση φθάνει το άτομο στην Αυτοσυνειδητοποίηση και την αληθινή αθανασία του Μπράχμαν. Στο εισαγωγικό σχόλιο του στο χωρίο Ταϊτιρίγια 1.11.1 παραθέτει το χωρίο 3.2.1 όπου η Ουπανισάδα λέει “Να επιθυμείς να γνωρίσεις το Μπράχμαν μέσω tapas (tapasā brahma vijijñāsasva)”. Η λέξη tapas (<√tap) έχει πολλές έννοιες: ασκητική, θερμότητα, νηστεία, συγκέντρωση προσοχής και παρόμοια, μα βασικά υποδείχνει τη χρήση της συνειδησίας ή επίγνωσης/προσοχής για μετουσίωση, μετασχηματισμό, τροποποίηση. Εδώ η έννοια πρέπει να είναι “συγκέντρωση συνειδησίας για μετουσίωση” ή πιο απλά “δύναμη συνειδησίας” ή “δύναμη μετουσίωσης”. Ο Σάνκαρα παραθέτει κι ένα χωρίο από το Manusmṛti (Νόμοι του Μάνου, 12.104) όπου το tapas (αυτή η δύναμη) είναι σε άμεση αντιπαράθεση με τη λέξη vidyā “γνώση”. Λέει το κείμενο του Μάνου: “Το tapas και η vidyā συναποτελούν τον καλύτερο παράγοντα για το Ύψιστο Αγαθό (niḥśreyasa) του ανθρώπου. Με το τάπας αφανίζει τη [σωρευμένη] αμαρτία [= kilbiṣa = παράβαση, αστοχία] και με τη γνώση επιτυγχάνει την αθανασία amṛta [του Μπράχμαν].” Έχω προσθέσει [του Μπράχμαν] διότι μόνο Εκείνο έχει αληθινή αθανασία.
13. Ο Σάνκαρα βασίζεται στις Ουπανισάδες (και άλλα παρόμοια κείμενα) αλλά και στη δική του εμπειρία προφανώς. Η Chāndogya Ουπ. 8.1.6 λέει “Όπως εδώ [σε αυτήν την ενσωμάτωση, σε αυτήν τη ζωή] ο κόσμος που έχεις κερδίσει με τελετουργίες καταλύεται [ή λόγω φυσικών διαδικασιών ή λόγω δικού σου θανάτου], έτσι κι εκεί [στη μεταφυσική μεταθανάτια μετάβαση] ο κόσμος που κερδίζεις με αξιοσύνη (puṇya) διαλύεται.” Η Ταϊτιρίγια 2.1, όπως αναφέραμε νωρίτερα στο §3, λέει “Όποιος γνωρίζει [= είναι-γνώστης του] Μπράχμαν (=brahma-vid), φθάνει στο Ύψιστο”.
Αλλά το Μπράχμαν δεν γνωρίζεται όπως γνωρίζουμε οποιοδήποτε αντικείμενο – πρόσωπο, κτίριο, δέντρο, φροντίδα, οργή, κείμενο, διδασκαλία κλπ. Διότι όπως λέει η Kena Ουπ. 1.5 – “Εκείνο είναι διαφορετικό από [οποιοδήποτε] γνωστό και υπεράνω (adhi) του αγνώστου”. Σχολιάζοντας εδώ ο Σάνκαρα παραπέμπει σε διάφορα χωρία σε άλλες Ουπανισάδες για να δείξει πως η γνώση είναι συνειδητοποίηση του Εαυτού ότι ο ίδιος ο Εαυτός είναι Μπράχμαν. Αναφέρω μόνο την Bṛhadāraṇyaka 2.5.19 “αυτός ο Εαυτός είναι το Μπράχμαν που εποπτεύει/παρακολουθεί τα πάντα” ayam ātmā brahma sarva-anubhuḥ. Και 3.4.1 “Το Μπράχμαν που είναι άμεσο και παρόν, ο Εαυτός μέσα σε όλα” sakṣād-aparokṣād brahma ya ātmā sarva-antaraḥ.
14. Πώς αποκτάς ή φθάνεις ή συνειδητοποιείς αυτήν την άμεση και παρούσα γνώση του Εαυτού ως Μπράχμαν – πέρα από το γνωστό και το άγνωστο;
Στο τρίτο τμήμα της Ουπανισάδας μας, ο Βάρουνα, ο πατέρας του Μπχρίγκου, οδηγεί βαθμίδα βαθμίδα τον γιο του στη συνειδητοποίηση του Εαυτού της τροφής κλπ. ως τον Εαυτό της μακαριότητας (3.1 – 3.6) όπου ο νεαρός συνειδητοποιεί τον Εαυτό ως μακαριότητα του Μπράχμαν και σταθεροποιείται στο Μπράχμαν. Στο 3.10.1-2 δίνονται θέματα διαλογισμού για το ανθρώπινο επίπεδο τροφή, ομιλία κλπ., στο 3.10.3-4 το θέμα της παρουσίας του Μπράχμαν σε άλλα όντα και φαινόμενα (θεϊκό επίπεδο) και στο 3.10, 5-6 είναι η συνειδητοποίηση πως ο ίδιος ο ενσυνείδητος άνθρωπος είναι η τροφή, η ζωτική ενέργεια, το μάνας, η λογική ευθυκρισία και μακαριότητα και περιέχει όλο (viśvam) το Σύμπαν – και ο Σάνκαρα το σχολιάζει επικυρώνοντάς το.
Μα όπως δηλώνει η Ταϊτιρίγια 3.2.1 η διαδικασία προχωράει μέσω tapas – και με τις δυο έννοιες: τελικά με την άμεση συνειδητοποίηση, τη δύναμη μετουσίωσης, μα και αφού έχεις εφαρμόσει ασκητική, δηλαδή διάφορες πρακτικές πειθαρχίας (sādhana) όπως ψαλμωδίες, περισυλλογή διάφορων αρχών και ιδεών, μελέτη των Γραφών, αυτοεξέταση, συγκέντρωση προσοχής, μείωση επιθυμιών, νέτι νέτι (= “όχι αυτό, όχι έτσι: δηλ. “Εγώ, ο αληθινός Εαυτός δεν είμαι αυτό το εγώ ή αυτή η διάθεση που παρατηρώ τώρα”) κλπ. κλπ.
Ο Σάνκαρα αναφέρει όλες αυτές τις πρακτικές σχολιάζοντας το πρώτο και τρίτο μέρος της Ουπανισάδας όπου δίνονται όχι μόνο οι θεωρητικές μελέτες του Βέδα μα και τα πρακτικά καθήκοντα του μαθητή κοντά στον δάσκαλο και αργότερα του οικοδεσπότη (3.7-10) κυρίως σε σχέση με την τροφή και όσα αυτή συνεπάγεται.(Βλ. και τμήμα §4, νωρίτερα.)
Ο μαθητής οποιασδήποτε ηλικίας (ή αναζητητής) μετά την πρώιμη παιδεία του πρέπει να έχει κάποια αξιόλογη προπαρασκευή με τις πρακτικές και διδαχές που ήδη αναφέραμε. Δίχως αυτήν, είναι πολύ δύσκολο, αν όχι ανέφικτο, να μπορέσει να προχωρήσει στη μελέτη (jijñāsā = επιθυμία για γνώση) του Μπράχμαν.
Όλες αυτές τις ιδέες για τη διδαχή (θεωρία και πρακτική) που επιφέρει τη γνώση του Μπράχμαν (ή Άτμαν), ο Σάνκαρα τις διατυπώνει και στα Σχόλια στο Brahmasūtra και στο ανεξάρτητο έργο του Χίλιες Διδαχές Upadeśa-Sāhasrī.
