Φιλ1065: Βεδάντα και προβλήματα

οι άνθρωποι δεν θέλουν να ακολουθήσουν τέτοιες πρακτικές που περιορίζουν την πλεονεξία…

Μπορεί το φιλοσοφικό σύστημα Βεδάντα να λύσει τα προβλήματα του κόσμου ή κάποια από αυτά;

Θεωρητικά, ναι, μπορεί. Θεωρητικά και ο Χριστιανισμός και η φιλοσοφία του Πλάτωνα και πολλά άλλα φιλοσοφικά συστήματα θα μπορούσαν να λύσουν τα προβλήματα του σύγχρονου κόσμου μας.

Υπάρχουν σήμερα τα προβλήματα της φτώχειας, του πληθωρισμού και, γενικότερα, της ρύπανσης του περιβάλλοντος ή της κλιματικής αλλαγής. Αυτά όλα θα μπορούσαν να λυθούν αν οι άνθρωποι ακολουθούσαν τις δυο από τις 10 εντολές: “Ουκ επιθυμήσεις όσα ανήκουν στον πλησίον σου” και “Oυ κλέψεις”.

Νομίζουμε πως τα προβλήματα είναι εξωτερικά, εγγενή στην κοινωνία ή το υλικό περιβάλλον. Γι’ αυτό προωθούνται μέτρα ή και τα γνωστά καθεστώτα όπως καπιταλισμός, σοσιαλισμός, κομμουνισμός. Μα, όπως βλέπουμε για δυο αιώνες τώρα, αυτά δεν παρέχουν λύσεις στα προβλήματα. Διότι στην πραγματικότητα οι δυσκολίες δημιουργούνται από την απληστία των ανθρώπων. Νόμοι μπορούν να απαγορεύουν την πράξη της κλοπής και απάτης, να επιβάλλουν φορολογίες ή να έχουν κρατική πρόνοια κλπ., μα αν οι νομοθέτες και φύλακες των νόμων δεν τους επιβάλλουν ή τηρούν κι επιτρέπουν σε ομάδες να τους παραβαίνουν, λόγω δικών τους επιθυμιών, τότε πολύ φυσικά τα προβλήματα θα διαιωνίζονται.

Οι ψυχολόγοι εντοπίζουν σήμερα το άγχος και το στρες ως μια ψυχολογική διαταραχή (νεύρωση) και μάλιστα κοινή κι έντονη. Στο σύστημα Βεδάντα (και άλλα συστήματα) λέγεται duḥkha (μεταφράζεται ως “δυστυχία” συνήθως). Υπάρχουν οδηγίες για την αντιμετώπισή του και τη θεραπεία του, όχι με φάρμακα, αλλά με πρακτικές όπως απόσπαση ή αποστασιοποίηση ή αποταύτιση και διάφορα βοηθήματα (προσοχή, διαλογισμός κλπ.).

Μα οι άνθρωποι δεν θέλουν να ακολουθήσουν τέτοιες πρακτικές που περιορίζουν την πλεονεξία και την έντονη φιλοδοξία, ματαιοδοξία, ζήλεια και παρόμοια. Διότι ο σύγχρονος ψυχισμός έχει ως κύρια αξία του την ικανοποίηση επιθυμιών έστω και αν αυτή, όταν δεν γίνεται με μέτρο, βλάπτει και τον ίδιο τον άνθρωπο και άλλους.

Ας πάρουμε ένα απλό παράδειγμα. Το 2023 το 1% του πληθυσμού στον πλανήτη κατείχε το 47,5% του πλούτου ενώ το 40% κατείχε μόλις το 1% του σύνολου πλούτου. Πολλά δε ονόματα από τους πάμπλουτους δισεκατομμυριούχους (όπως π.χ. ο Ίλον Μασκ ο πλουσιότερος άνθρωπος του κόσμου) δεν συνδέονται με κανένα φιλανθρωπικό έργο για την ανακούφιση της φτώχειας. Μόνο με παρανομίες μπορούν ορισμένοι λίγοι να γίνονται δισεκατομμυριούχοι ενώ οι πολλοί στερούνται ακόμα και βασικά αγαθά όπως πόσιμο νερό.

Αν δεν βρεθεί κάποιος τρόπος (και το σύστημα Βεδάντα έχει τέτοιους τρόπους) να εμπεδωθεί στους ανθρώπους το αίσθημα της Δικαιοσύνης και Αλληλεγγύης, τα προβλήματα θα συνεχιστούν και στον οικονομικό τομέα και στον περιβαλλοντικό μα και, το σπουδαιότερο, στον ψυχικό. Π.χ. ο Ίλον Μασκ (πάλι) έχει 14 παιδιά με διαφορετικές γυναίκες και είναι εθισμένος σε κάποια ναρκωτικά για τη βελτίωση του ψυχισμού του. Αυτός και άλλοι δεν νοιάζονται για τους στερημένους και θέλουν ακόμα περισσότερα πλούτη.

Οι άνθρωποι γενικά δεν κατανοούν πως η πλεονεξία δημιουργεί τεράστια πίεση στο μυαλό και στα νεύρα, εσωτερικά, και στρεβλώσεις στην οικονομία και στο περιβάλλον εξωτερικά.