Ε1551: Καινοτομία, μουσική, πολιτισμός

Ε1551: Καινοτομία, μουσική, πολιτισμός

1. Ο μουσικολόγος και συνθέτης Χρ. Ξενάκης έγραψε πριν από καιρό στο Ε1370: Μουσική και Καινοτομία για διαφορετικά είδη καινοτομίας. Ένα από αυτά συνδέεται με την έμπνευση, γράφει:

“Η γνήσια έμπνευση μεταφέρει πάντα ένα στοιχείο φρεσκάδας, αλλά δεν σχετίζεται με σχεδιασμό, αποτέλεσμα ή κέρδος. Η πηγή μιας καινούργιας ιδέας δεν μπορεί να εντοπιστεί κάπου συγκεκριμένα, αλλά “έρχεται από το πουθενά”. Τη στιγμή που συμβαίνει, δεν αξιολογείται από τον νου μας ως καινοτόμα ή αποτελεσματική (αφού δεν ήταν αυτή η επιδίωξή μας), αλλά συχνά περιέχει στοιχεία νεωτερισμού και βελτίωσης. Σαν παράδειγμα μπορούμε να αναφέρουμε τον Μότσαρτ που, παρόλο που αντέγραφε συχνά έργα του Γ. Σ. Μπαχ για να κατανοήσει την τεχνική του, τελικά διαμόρφωσε ένα προσωπικό, εντελώς διαφορετικό συνθετικό ύφος, καινοτόμο για την εποχή του.

(“Δεν είμαι βέβαιος, αλλά ο λόγος που οι συνθέσεις μου βγαίνουν με τη συγκεκριμένη μορφή που έχουν και που τις κάνει Μοτσάρτειες και τόσο διαφορετικές από τα έργα άλλων μουσουργών, οφείλεται προφανώς στην ίδια αιτία που κάνει και διατηρεί τη μύτη μου τόσο μεγάλη και αετίσια, δηλαδή τόσο Μοτσάρτεια και διαφορετική από τις μύτες άλλων ανθρώπων. Σας βεβαιώνω πως ποτέ δεν προσπαθώ ή αποβλέπω στο να είμαι πρωτότυπος.“)”

2. Υπάρχει ένα πολύ διαφορετικό είδος, ακόμα λεπτότερο, που παραμένει άγνωστος παράγων ‘Χ’ στην ιστορία. Π.χ. η επινόηση του τροχού, η εξημέρωση ζώων, η επιβολή κώδικα νόμων σε μια κοινότητα. Αυτές οι καινοτομίες αν ήταν καινοτομίες στην ομίχλη προϊστορικών χρόνων, βοήθησαν την κοινωνική συμβίωση, την ανάπτυξη, την ευημερία των ανθρώπινων κοινοτήτων. Μα οι καινοτόμοι, εκτός ίσως από ορισμένα ονόματα, παραμένουν άγνωστοι.

Υπάρχει και το πολύ γνωστό μας είδος που εκδηλώνεται αδιάκοπα, χρόνο με τον χρόνο, μέρα με τη μέρα σε ορισμένες περιπτώσεις. Εδώ το κυρίαρχο στοιχείο είναι το εγωιστικό που θα πάρει πολλές μορφές: κερδοφορία, εντυπωσιασμός, επιτυχία και φήμη και παρόμοια. Στη μουσική τα κίνητρα, γράφει ο κ. Ξενάκης, είναι ματαιοδοξία και φιλοδοξία. “Οι δημιουργοί θα κάνουν τα πάντα για να εντυπωσιάσουν, εκπλήξουν ή να σοκάρουν… Όλα επιτρέπονται και σε συνδυασμό με την ολοένα αυξανόμενη σημασία του κόσμου των αισθήσεων, το αποτέλεσμα είναι παράφωνο, κακόφωνο, θορυβώδες και άσχημο.”

Δεν είναι μόνο στις λαϊκές μορφές (ροκ, ραπ, μπουζούκι, τζαζ, το λεγόμενο “έντεχνο” κ.λπ.), και στην κλασσική μουσική συνθέτες έχουν επιδοθεί στην καινοτομία για “να ακουστούν δυνατότερα” από προηγουμένους ή να ελκύσουν αναθέσεις και, φυσικά χρηματοδοτήσεις.

Αυτά όλα δε, γενικά, θεωρούνται πολιτισμός!

3. Οι δήμοι σε όλη τη χώρα και διάφοροι οργανισμοί, τοπικοί, μορφωτικοί, καλλιτεχνικοί σύλλογοι κ.λπ., οργανώνουν εκδηλώσεις “πολιτισμού” με θέατρο, χορό, και κυρίως, μουσική, είτε λαϊκού τραγουδιού, είτε λαϊκής κλασικής είτε μείγμα. Τέτοιο είναι και το Διεθνές Φεστιβάλ Μουσικής σε όλο τον Αύγουστο στην Αίγινα για 16η χρονιά. Το οργανώνει ως καλλιτεχνική διευθύντρια η πιανίστρια Ντόρα Μπακοπούλου και τελεί υπό την αιγίδα της Προέδρου της Δημοκρατίας. Συμμετέχουν κορυφαίοι Έλληνες και ξένοι καλλιτέχνες.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το ρεπερτόριο το οποίο καλύπτει από Μπαχ, Σούμαν και Μπραμς μέχρι Θεοδωράκη και τζαζ. Σε συνέντευξή της στο περιοδικό Lifo η κα Μπακοπούλου είπε:

“Επειδή ζω με τη μουσική και μέσω της μουσικής, διαλέγω έργα που διψώ ν’ ακούσω σε ανοικτούς χώρους, μέσα στη φύση. Κι αυτό μου το προσφέρει η αγαπημένη Αίγινα. Ο λόγος που διάλεξα αυτό το ρεπερτόριο είναι πως αποτελείται από μία θεσπέσια μουσική της ρομαντικής εποχής αλλά κι επειδή εμείς, που την υπηρετούμε, παραμένουμε αθεράπευτα ρομαντικοί!”

4. Βέβαια, ούτε ο Μπαχ ούτε ο Θεοδωράκης ούτε η τζαζ είναι “θεσπέσια μουσική ρομαντικής εποχής”!

Αναρωτιέμαι αν ο Ξενάκης θα θεωρούσε τέτοιο μείγμα μουσικής “πολιτισμό”.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may also like

679. Φιλοσοφία: Πνευματικότητα

Η αλήθεια δεν είναι κτήση καμιάς θρησκείας άσχετα