λατρεία και γνώση είναι βασικά ίδια δύναμη
Συνήθως θεωρούμε την καρδιά και τον νου δυο ξεχωριστά όργανα: το πρώτο λειτουργεί με το (συν)αίσθημα, το δεύτερο με την σκέψη, ως διανοητική ενέργεια. Και στην εμπειρία μας τα βλέπουμε να ξεχωρίζουν. Και στην πνευματική ανάπτυξη έχουν καθιερωθεί δυο πλατιές πρακτικές, δυο διαφορετικές Οδοί – της αφοσίωσης/λατρείας (καρδιά) και της γνώσης/έρευνας (διάνοια, νους).
Αλλά η διαφορά δεν είναι, ακριβώς, όπως τα δυο μεγάλα όργανα στο υλικό σώμα μας – η καρδιά και ο εγκέφαλος. Και όπως υπάρχει κάποια συνεργασία μεταξύ των δυο για την ομαλή λειτουργία του σύνολου οργανικού σώματος, έτσι υπάρχει συνεργασία του αισθήματος με την διανοητική λειτουργία στον ψυχισμό και στην πνευματική ανάπτυξη μας.
Διότι τελικά οι δυο φαινομενικά ξεχωριστές και διαφορετικές λειτουργίες είναι μια σ’ ένα βαθύτερο επίπεδο. Αλλά πρέπει να πάμε στη Βεδική Παράδοση, στη φιλοσοφία Βεδάντα για να το δούμε αυτό.
Η Aitareya Ουπανισάδα (3.2) λέει: yad etad hṛdaya yan-manaś ca etad.
“Αυτό που είναι η καρδιά είναι και ο νους”!
Και προσθέτει: συναίσθηση, διοικητική γνώση, λογική διάκριση, εγρήγορση, διανοητική γνώση, ενόραση, ευστάθεια, σκέψη, ευφυΐα, ορμή, μνήμη, απόφαση, θέληση, ενέργεια ζωής, επιθυμία/έρως, πάθος και παρόμοια. Αυτά όλα είναι ονομασίες [και μορφές] της συνειδησίας (prajñāna).
Σημασία τελικά έχουν οι πρακτικές που ακολουθεί κι εφαρμόζει ο αναζητητής κι έτσι διάγει μια ζωή πνευματικά ενάρετη. Το αν προέρχεται από την καρδιά ή το μυαλό, από το συναίσθημα ή τη διάνοια, είναι δευτερεύον. Δεν πρέπει να νομίζουμε, όπως είναι η γενική αντίληψη, πως η αφοσίωση/λατρεία (bhakti) είναι “καρδιά” μόνο ενώ η γνώση/έρευνα (jñāna) είναι διάνοια μόνο.
Στην Bhagavad – Gītā λέγεται (7.16-π) “Τέσσερις τύποι ανθρώπων αφοσιώνονται σε μένα, τον Κύριο: ο βασανισμένος, ο ερευνητής, ο αναζητητής πλούτου, και ο γνωστικός (jñāni).” Οπότε, κι εδώ λατρεία και γνώση είναι βασικά ίδια δύναμη.
Πίσω, πάλι στην Aitareya Ουπ., το 3.3 τελειώνει λέγοντας: “Όλα τα όντα, άνθρωποι, ζώα, πτηνά, ψάρια, ερπετά, έντομα, φυτά – όλα έχουν οδηγό τους τη συνειδησία, όλα είναι εδραιωμένα στη συνειδησία, το σύμπαν [όλο] έχει μάτι του τη συνειδησία και στηρίζεται στη συνειδησία. Συνειδησία είναι το Μπράχμαν” (prajñānaṃ brahma). Εκείνη είναι η βασική ουσιαστική δύναμη.
