Οι δικτάτορες ολοκληρωτικών καθεστώτων (της δεξιάς ή κόκκινης και της αριστεράς ή μαύρης, αν και υπήρξαν και δεξιοί «μελανοχίτωνες») πάντα προσπάθησαν και προσπαθούν να σύρουν στις αρρωστημένες φιλοσοφίες τους μεγάλα ονόματα και να παρουσιάσουν ως σπουδαία πρόσωπα όσους στήριξαν με λογοτεχνία ή άλλη τέχνη το απολυταρχικό καθεστώς.
Έτσι οι Ναζί, αφού απέκτησαν πλήρη έλεγχο στην αυταπατώμενη Γερμανία (κι έκαψαν βιβλία Εβραίων), προωθούσαν (πολύ νωρίτερα) τον Νίτσε ως δικό τους πρόδρομο και τον μουσικοσυνθέτη Wagner. Ήταν μια ακόμα απάτη διότι ο Νίτσε απεχθανόταν τον εθνικισμό και αντισημιτισμό μετά βδελυγμίας.
Επειδή όμως ο Νίτσε έγραψε για την υπέρβαση εμποδίων και αντιστάσεων στον ψυχισμό μας αδράχνοντας κάθε περίσταση ως ευκαιρία αυτοβελτίωσης (= Η θέληση για Δύναμη) και για τον Übermensch, τον Υπεράνθρωπο, στο Έτσι Μίλησε ο Ζαρατούστρα, οι Ναζί πήραν αυτές τις ιδέες και τις συγχώνευσαν με τις δικές τους αρρωστημένες αντιλήψεις περί (γερμανικής) ανώτερης φυλής. Στρέβλωσαν τη βασική ιδέα ότι ο Υπεράνθρωπος δεν είναι προϊόν ιστορικής εξέλιξης. Ο Νίτσε γράφει – «Θέλω να διδάξω στον άνθρωπο το νόημα της ύπαρξής του – που είναι ο υπεράνθρωπος, ο κεραυνός από το σκοτεινό σύννεφο που είναι ο άνθρωπος». Οι Ναζί πρόσθεσαν τον δικό τους αμοραλισμό (ανομία, μοχθηρία, περηφάνια, σκληρότητα, εγωισμό κι έπαρση) στην ιδέα του υπερανθρώπου. Ο Νίτσε έγραψε: «Θα ήθελα να χαρίζω και να μοιράζω… Αγαπώ τους ανθρώπους!» Κι αυτό παρότι έχουν ακόμα μέσα τους «πολύ σκουλήκι και πίθηκο»!
Δεν είναι σπουδαίος συγγραφέας ο Νίτσε. Είχε δυνατές εκλάμψεις μα, μην ξεχνάμε, στα τελευταία χρόνια της ζωής του (1844-1900) είχε τρελαθεί και τον φρόντιζε πολύ στοργικά πρώτα η μητέρα του και μετά η αδελφή του. Ξεκίνησε ως κλασικός φιλόλογος και το 1869, στα 24 του, διορίστηκε καθηγητής της Κλασικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Βασιλείας. Έγραψε ποίηση, πολεμικές κατά του κατεστημένου και της υποκριτικής ηθικής του, κριτικές του σύγχρονού του πολιτισμού και διατύπωσε τα δυο σκέλη του – την Απολλώνια δύναμη (της λογικής) και τη Διονυσιακή (του ενστίκτου κι αισθήματος). Τα περισσότερα έργα του γράφτηκαν στις δεκαετίες 1870 και 1880. Τίτλους και μεταφράσεις στα ελληνικά θα βρείτε στην Wikipedia.
Εκτός από τις τρεις κύριες ιδέες που ανέφερα (υπεράνθρωπος, θέληση για δύναμη, Απολλώνια και Διονυσιακή άποψη), θα πρέπει ένας καλλιεργημένος άνθρωπος να γνωρίζει τρία ακόμα στοιχεία στη στόχαση του Νίτσε:
* Ο Θεός πέθανε. Δεν είναι μόνο μια κατάφαση αθεϊσμού και αντιχριστιανικής στάσης. Διακηρύττει επίσης πως τα παραδοσιακά ηθικά θεμέλια του Δυτικού πολιτισμού έχουν καταρρεύσει και δεν έχουν αντικατασταθεί από κάτι αξιόπιστο.
* Μηδενισμός (ή νιχιλισμός). Είναι η ιδέα ή πίστη πως δεν υπάρχουν αντικειμενικές αξίες και πως δεν αξίζει να κάνουμε διάφορα δήθεν σημαντικά πράγματα. Ο Νίτσε δεν πίστευε σ’ αυτό, μα διατύπωσε ξεκάθαρα την ιδέα διακρίνοντας μεταξύ παθητικού κι ενεργητικού μηδενισμού.
* Αέναη επανεμφάνιση (ή ατέρμονη επιστροφή). Η ιδέα της μετενσάρκωσης και της επανάληψης της ίδιας ζωής άπειρες φορές. Η αποδοχή ή απόρριψη της ιδέας δείχνει κατά πόσο μας αρέσει η ζωή μας ή προτιμάμε μια ελεύθερη προσέγγιση.
Υπάρχουν βέβαια πολλές βιογραφίες και παρουσιάσεις της σκέψης του Νίτσε, ακαδημαϊκές και μη. Θα βρείτε αρκετούς τίτλους στην Wikipedia.
Μια εκλαϊκευμένη μα πολύ καλή βιογραφία είναι της Sue Prideaux I am Dynamite! (2019). Αναλύει με συμπάθεια τα έργα του Νίτσε μα το κάνει και με πολύ χιούμορ. Το ζεύγος Richard και Cosima Wagner δέχονται δριμύτατη κριτική και φαίνεται να την αξίζουν. Κριτική δέχεται και η αδελφή του Νίτσε Ελισάβετ που στα τελευταία χρόνια του ήλεγχε πλήρως τη ζωή του και αργότερα τα αρχεία και τη φήμη του ως συγγραφέα. Ο ίδιος ο Νίτσε παρουσιάζεται αρκετά συμπαθής ωσότου τρελαίνεται μετά το 1889. Είναι μια θλιβερή κατάληξη, μα έτσι έγινε.
