Η πτώση της Ρώμης ήταν μια περίπλοκη διαδικασία που εξελίχτηκε σε δύο αιώνες μα έφτασε στην κορύφωση στον 5ο αιώνα όταν ο Γερμανός βασιλιάς Odoacer εκθρόνισε οριστικά τον Romulus Augustus, 4/9/476 κχ. Τότε κατέρρευσε ολοκληρωτικά ο κεντρικός πολιτικός έλεγχος σε όλη τη Δυτική Ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Δεν υπήρχε πλέον η εφαρμογή του Ρωμαϊκού Δικαίου. Ήταν η λεγόμενη Pax Romāna που επέτρεπε (στους ελεύθερους πολίτες της) ελεύθερη μετακίνηση κι εγκατάσταση κι ελεύθερο εμπόριο σε όλη τη Ρωμαϊκή επικράτεια.
Αν ήσουν ένας σχετικά εύπορος αγρότης στη βόρειο Γαλλία ή Βρετανία το 400 κχ η ποιότητα ζωή σου υποστηριζόταν από την μαζική, τυποποιημένη παραγωγή και το διεθνές εμπόριο στην αυτοκρατορία. Θα είχες καλής ποιότητας αγαθά από την βόρειο Αφρική ή τη νότιο Ιταλία ή την Ελλάδα: μεταλλικά εργαλεία (σιδήρου), κεραμικά δοχεία (κούπες, πιάτα), κεραμίδια και πλακάκια για το σπίτι σου. Μετά την πτώση της Ρώμης, γύρω στο 500, ας πούμε, αυτά τα αγαθά ήταν δυσεύρετα και πανάκριβα. Διότι και παραγωγή και εμπόριο είχαν περιοριστεί. Πέντε κοινά αγαθά, που συνέβαλαν στην εύκολη πολιτισμένη ζωή, εξαφανίστηκαν ή έγιναν σπάνια.
α) Κεραμικά καλής ποιότητας(terra sigillata). Ακόμα και φτωχά σπιτικά είχαν τα στιλβωμένα, πολύχρωμα (μα συνηθέστερα “κόκκινα”) κεραμικά – από μεγάλα πιθάρια ως μικρές κούπες. Τα περισσότερα μεγάλα εργοστάσια έκλεισαν και παντού στις επαρχίες οι άνθρωποι στράφηκαν στην τοπική παραγωγή αγγείων χαμηλής ποιότητας.
β) Οι οροφές ήταν συνήθως σκεπές με κατεργασμένα, βερνικωμένα κεραμίδια. Τα πατώματα και οι τοίχοι συχνά είχαν αντίστοιχα πλακάκια. Αυτές οι κατασκευές ήταν στεγανές και πυρασφαλείς. Το 500 κχ οι άνθρωποι στράφηκαν πάλι στον ακατέργαστο πηλό και ξύλινες κατασκευές.
. Εργαλεία και καρφιά. Τα καρφιά ακούγονται ασήμαντα μα ήταν βασικά σε όλες τις ξύλινες κατασκευές – έπιπλα για ξυλουργούς, σκαλωσιές για οικοδόμους, καράβια για ναυπηγούς. Όχι μόνο σφυριά, πριόνια, τανάλιες κλπ εργαλεία μα και όπλα (μαχαίρια, ξίφη, μύτες βελών) έγιναν δυσεύρετα.
δ) Υπόγεια θέρμανση και μπάνια δεν βρίσκονταν σε όλες τις κατοικίες παρά μόνο στις επαύλεις και τα μέγαρα των πλουσίων. Μα υπήρχαν τα δημόσια λουτρά όπου και οι φτωχοί πολίτες μπορούσαν να καθαριστούν. Αλλά τώρα ούτε τα υδραγωγεία μπορούσαν να συντηρηθούν ούτε οι φωτιές που ζέσταιναν το νερό. Η ξυλεία επίσης ήταν πανάκριβη.
ε) Στους 4 αιώνες κχ ο αλφαβητισμός ήταν εξαπλωμένος σε όλες σχεδόν τις τάξεις – έμποροι, στρατιώτες, ειδικευμένοι εργάτες – όλοι λίγο πολύ μπορούσαν να διαβάζουν και να γράφουν. Σε πολλές πόλεις, κυρίως την Πομπηία, διασώθηκαν γκράφιτι σε τοίχους με βρισιές, ανέκδοτα και λίστες για ψώνια. Υπήρχε αφθονία φθηνού πάπυρου από την Αίγυπτο κι έτσι διδαχή και γράψιμο ήταν ευπρόσιτες δραστηριότητες. Με την διακοπή του εμπορίου, ο πάπυρος και η περγαμηνή (ζωικό δέρμα) έγιναν καλά φυλαγμένα αγαθά στην Εκκλησία και στους άρχοντες που κυβερνούσαν.
Καθώς περνούσαν τα χρόνια και οι δεκαετίες, οι άνθρωποι ξεχνούσαν πώς να φτιάξουν ένα καλό αγγείο, κεραμίδια και πλακάκια. Η γνώση έμεινε σε μεμονωμένα μέρη, σε λιγοστούς ειδικούς. Οι μάζες έπρεπε να ικανοποιούνται με αγαθά χαμηλής ποιότητας που φτιάχνονταν από τους ίδιους ή από τοπικούς παραγωγούς. Η απουσία κοινού νομίσματος επίσης συνέβαλε στον περιορισμό του εμπορίου. Ο δε αλφαβητισμός έγινε προνόμιο των μοναστηριών…
