Επιλέγουμε πραγματικά ή αντιδρούμε σε επιλογές που άλλοι κάνουν για μας;
1. Ο Ζαν Ζακ Ρουσσώ αρχίζει το περιβόητο Κοινωνικό Συμβόλαιο (1762) με την πιασάρικη πρόταση «Ο άνθρωπος γεννιέται ελεύθερος μα είναι παντού αλυσοδεμένος.»
Παρότι δουλεία υπήρχε στην εποχή του στην Αμερική, στις Βρετανικές και άλλες αποικίες, ο Γάλλος φιλόσοφος δεν μιλούσε για μεταλλικές αλυσίδες μα για τα αόρατα δεσμά του μυαλού. Τότε ήταν οι βασιλιάδες, οι εκκλησίες, οι αριστοκρατίες, οι αυτοκρατορίες.
Σήμερα, έχουμε ΜΜΕ, διαφημιστικά, αλγόριθμους, πλατφόρμες. Είναι αλυσίδες που δεν καταπιέζουν και περιορίζουν σωματικά. Μα μας υποδουλώνουν με υπαινιγμούς και φήμες. Μας καθοδηγούν ύπουλα με υποσχέσεις και κολακείες προς πράγματα που δεν ξέραμε πως θέλουμε!
2. Αν ζούσε ο Ρουσσώ σήμερα θα ρωτούσε όχι ποιοι μας κυβερνούν αλλά τι και πώς. Ναι, έχουμε τους Προέδρους και τα υπουργικά συμβούλια με τους πρωθυπουργούς, μα είναι και οι λομπίστες και ινφλουένσερς και οι διαφημίσεις.
Κοιτάς την οθόνη του κινητού ή του υπολογιστή σου για να δεις τον καιρό ή κάποια είδηση, και βλέπεις ειδήσεις για ρούχα, παπούτσια, εξωτικά τρόφιμα, νέες συσκευές για μαγείρεμα κλπ. κλπ.
Επιλέγουμε πραγματικά ή αντιδρούμε σε επιλογές που άλλοι κάνουν για μας;
Τι είδους ελευθερία έχουμε;
3. Ήταν νομίζω άλλος φιλόσοφος, ο Isaiah Berlin που το 1958 σε μια διάλεξή του μίλησε για δυο είδη ελευθερίας. Το Αρνητικό που μας αφήνει ελεύθερους από καταπίεση και παρεμβάσεις βίαιες. Και το Θετικό όπου εμείς, το κάθε άτομο, επιλέγουμε μέσα στο πλαίσιο των γενικών νόμων, την κατεύθυνση που θα ακολουθήσουμε, σχεδιάζουμε τη ζωή σύμφωνα με τις αξίες και τα πιστεύω μας.
Όλοι νομίζουμε πως απολαμβάνουμε το δεύτερο είδος το θετικό και διαφεντεύουμε τη ζωή μας. Μα πιο προσεκτικό κοίταγμα δείχνει πως άλλοι διαφεντεύουν, αόρατα, από μακριά, πολύ ύπουλα.
Θυμάμαι κι ένα ποιηματάκι του 1988: –
Καθώς τα εισοδήματα αυξαίνουν
Κι οι κατάπληκτοι άνθρωποι φτωχαίνουν
Κι ας κολλά η γλώσσα στον ουρανίσκο
Κι ας τρώνε από σκουριασμένο δίσκο
Κι ας φωνάζουν για εχθρούς και πατρίδες
Κι ας σπέρνονται απλόχερα ελπίδες!
Φόβοι του φθινοπώρου, σύντροφε,
Δεν πιάνονται του νου οι αλυσίδες.
4. Είναι πολύ εύκολο, είναι κοινότατο, να νομίζουμε πως «άλλοι» μας καταπιέζουν, μας περιορίζουν, μας καθοδηγούν προς κατευθύνσεις και καταστάσεις που δεν επιλέξαμε.
Μα ένα πιο προσεκτικό κοίταγμα, ένα κοίταγμα εντός, στον ψυχισμό μας, δείχνει πως όσο κι αν περιορίζονται οι επιλογές μας, στο τέλος εμείς αποφασίζουμε για το ένα ή το άλλο. Πολλές συμβουλές μας δίνονται όταν είμαστε μικρά παιδιά – μαθητούδια – μα εμείς διαλέγουμε τι θα κρατήσουμε και τι ακολουθήσουμε.
Καριέρα, άνεση, καλοπέραση.
Με την επανάληψη σχηματίζονται οι συνήθειες. Η επανάληψη οφείλεται στις επιθυμίες. Οι συνήθειες παράγουν αυτόματα τις ίδιες ή πανόμοιες επιθυμίες.
Καριέρα, άνεση, καλοπέραση.
Οι επιθυμίες γεννιούνται μέσα στον δικό μας νου κι ενεργοποιούνται ή όχι από εμάς βάζοντάς μας σε δράση.
