1. Εδώ εξετάζω την Taittirīya Ουπανισάδα με συχνή αναφορά στα σχόλια του πρώτου Σανκαρατσάρια, του Ādiśaṅkara.
H Ταϊτιρίγια Ουπ. ξεκινά με μια επίκληση στους θεούς Mitra (της εκπνοής και της μέρας), Varuṇa (της εισπνοής και νύχτας), Aryaman (του ματιού, του ήλιου και της εναρμόνισης) κλπ., ένα τμήμα για προφορά (śīkṣā), πρακτικές περισυλλογής που συνδέουν στοιχεία μικρόκοσμου με μακρόκοσμο, μερικές υμνωδίες και μια ελλειπτική συζήτηση για τη σπουδαιότητα (ή όχι) της αλήθειας, του ασκητισμού, ή της μελέτης και της διδαχής μαζί και ορισμένες οδηγίες για τη σωστή συμπεριφορά του μαθητή – (το πρώτο τμήμα). Τελειώνει με ό,τι ο Śaṅkara θεωρεί ευλογίες για την τροφή και περισυλλογές για το κατώτερο Μπράχμαν (τέλος 3ου τμήματος από 3.7.1 κλπ.).
Ο Σάνκαρα βρίσκει τη νοηματική καρδιά της Ουπανισάδας στο 2ο τμήμα (2.1.1- 2.9.1), το brahmānandavallī «Μακαριότητα του Μπράχμαν», όπως λέγεται. Στο 1ο μέρος του 3ου τμήματος (bhṛguvallī «η φώτιση του Bhṛgu) από 3.1.1 – 3.6.1, ο νεαρός Bhṛgu με τη διδαχή του πατέρα του Βάρουνα συνειδητοποίησε πως η Μακαριότητα ānanda είναι το τελευταίο κάλυμμα του αληθινού Εαυτού.
2. Είναι αξιοπρόσεκτο πως το κριτήριο για τον Εαυτό Άτμαν ή το Μπράχμαν δίνεται από τον πατέρα στον γιο στην παραίνεση «Ζήτα να γνωρίσεις εμπειρικά εκείνο από το οποίο εκδηλώνονται αυτά τα όντα, εκείνο χάρη στο οποίο ζουν αφού εκδηλωθούν, εκείνο προς το οποίο προχωρούν και τελικά συγχωνεύονται: εκείνο είναι το Μπράχμαν.»
Είναι αξιοπρόσεκτο διότι είναι η απόλυτη πραγματικότητα ως απαραίτητο κριτήριο για την Πρωταρχή, Πρωτουσία και Πρωταιτία του Σύμπαντος. Είναι η αιτία που προκαλεί την έγερση του σύμπαντος, η ουσία από την οποία παράγεται, διατρέφεται και συντηρείται όσο υπάρχει και η αρχή στην οποία έχει τη γένεσή του. Και σ’ εκείνην την Πρωτουσία τελικά θα συγχωνευτεί.
Στον αφιερωματικό χαιρετισμό του ο Σάνκαρα αναφέρεται σε αυτές τις τρεις απόψεις που εκδηλώνει το Μπράχμαν σχετικά με το Σύμπαν.
yasmāt jātaṃ jagat sarvam yasmin-n-eva pralīyate/
yena-idam dhāryate ca-eva tasmai jñāna-ātmane namaḥ//
«Σεβασμός σ’ εκείνο [το Μπράχμαν] που η φύση του είναι σοφία/νοημοσύνη/συνειδησία (jñāna), από το οποίο όλος αυτός ο κόσμος έχει εκδηλωθεί, στο οποίο διαλύεται και από το οποίο συντηρείται.»
Ο Σάνκαρα υιοθετεί πλήρως την περιγραφή του Βάρουνα στο χωρίο 3.1.1.
3. Το εκτενέστερο σχόλιο του Σάνκαρα είναι στο χωρίο 2.1.1: brahmavid āpnoti param; tad eśā ‘bhyuktā: satyaṃ jñānam anantaṃ brahma – «Όποιος γνωρίσει το Μπράχμαν φθάνει στο Ύψιστο. Μια στροφή λέει σχετικά: Το Μπράχμαν είναι αλήθεια, γνώση/νοημοσύνη/συνειδησία και [το] άπειρο»! Το χωρίο συνεχίζει: «Όποιος Το γνωρίζει στον ύψιστο ουρανό (δηλ. ‘στο κοίλωμα μέσα της καρδιάς,’ σχολιάζει ο Σάνκαρα,) εκπληρώνει/απολαμβάνει όλες μαζί τις επιθυμίες του ενωμένος με το πάνσοφο (vipaścit) Μπράχμαν».
Η πρόταση, εξηγεί ο Σάνκαρα, «Το Μπράχμαν είναι αλήθεια, γνώση/νοημοσύνη/συνειδησία και [το] άπειρο» υποδείχνει το Μπράχμαν μα δεν είναι ο (προσδι-)ορισμός του. Υποδείχνει, προσδιορίζει χωρίς να καθορίζει απόλυτα τη φύση μιας οντότητας/ύπαρξης άγνωστης, έτσι ώστε να μπορεί ο νους μας να τη συλλογίζεται και να μπορούμε να μιλάμε γι’ αυτήν παρότι αυτό το Μπράχμαν δεν έχει όπως άλλα όντα ιδιότητες ή γνωρίσματα/χαρακτηριστικά γνωστά και ο Σάνκαρα δηλώνει ξεκάθαρα πως το κάνει για τρεις λόγους χρησιμοποιώντας αυτά τα τρία επίθετα/ονόματα – αλήθεια, γνώση/συνειδησία, απεραντοσύνη. (Σελ. 282-3: Ten Principal Upanishads – with Śaṅkara bhāṣya, Motilal Banarsidass, Delhi, 1978 (1964)).
α) Το Μπράχμαν είναι παντελώς άγνωστο κι έτσι ξεχωρίζεται από άλλα όντα ή φαινόμενα που δεν είναι αληθινά (δηλ. αλλάζουν και δεν μένουν σταθερά), είναι δίχως συνειδησία (νοημοσύνη ή γνώση) και είναι πεπερασμένα στον χώρο και στον χρόνο.
β) Με αυτήν την προσέγγιση, χωρίς να ορίζεται απόλυτα το Μπράχμαν, ταυτίζεται με τον αληθινό Εαυτό του ανθρώπου (Άτμαν) που επίσης είναι γενικά ανεπίγνωστος, απερίγραπτος και απροσδιόριστος.
γ) Το τελικό αποτέλεσμα αυτής της γνώσης της ταυτότητας του Μπράχμαν και Άτμαν φέρνει την κατανόηση πως και ο αληθινός Εαυτός είναι πέρα από τα γνωστά όντα που μεταβάλλονται, δεν έχουν συνειδησία ή νοημοσύνη σαν του ανθρώπου και είναι περιορισμένα στον χώρο και τον χρόνο. (Υπάρχει και η αγγλική μετάφραση στο έργο Eight Upanishads with the Commentary of Śaṅkarācārya, Τόμος 1ος (σελ. 289) Advaita Ashrama (Kolkata), 1977).
Έπεται συνέχεια…
