«Η διάκριση μεταξύ παρελθόντος, παρόντος και μέλλοντος είναι μόνο μια πεισματικά έμμονη ψευδαίσθηση.» Αϊνστάιν.
Η συνειδησία (= συνείδηση, συνειδητότητα) είναι η βασική δύναμη του ανθρώπου. Από εκείνη εγείρονται όλες οι άλλες ιδιότητες, ενέργειες, δυνάμεις, αρετές του. Είναι η δύναμη απρόσωπης νοημοσύνης ή απλής θέασης, απλής γνώρισης, απλής αντίληψης και κατανόησης. Υπάρχει συνειδησία ή νοημοσύνη, επίγνωση, αντίληψη δίχως «εγώ».
Αλλά κάποτε, σε μια περιοχή μακριά από αυτήν τη βασιλεία της απλής συνειδησίας, μακριά από την κοινή λογική, κάπως, με επιθυμία κι επανάληψη εμπειρίας, εγέρθηκε το εγώ – εγώ υπάρχω, εγώ θέλω, εγώ αντιλαμβάνομαι, εγώ ξέρω κλπ. Έτσι άρχισε το παιχνίδι του δυϊσμού και της πολλαπλότητας.
Έτσι εμφανίστηκε και η αντίληψη, το κόνσεπτ, του χρόνου που τρέχει, περνά, φεύγει και χάνεται.
Είναι, ή ήταν, γνωστή η Λατινική φράση tempus fugit – από τα Γεωργικά του ποιητή Βιργιλίου 3.284: fugit irreparabile tempus «τρέχει/φεύγει ο ανεπανόρθωτος (μη–αναστρέψιμος) χρόνος». Κι έτσι εμφανίστηκε το κόνσεπτ του τρεχάμενου γραμμικού χρόνου, σε έναν ξένο, χωριστό, υλικό κόσμο.
Ζούμε σε ένα συνεχώς διευρυνόμενο Σύμπαν (όπως μας φαίνεται) γεμάτο θαυμαστά και πολλά ανεξιχνίαστα μυστήρια. Κάνουμε εικασίες και φτιάχνουμε θεωρίες, μα δεν γνωρίζουμε ούτε τη συνολική του, ουσιαστική φύση, ούτε την προέλευση, ούτε την κατάληξη του. Βλέπουμε τον κόσμο πάνω στον πλανήτη μας να μεταβάλλεται πρώτα από τις φυσικές συμπαντικές δυνάμεις και μετά λόγω των ανθρώπινων παρεμβάσεων στο φυσικό περιβάλλον.
Είναι ένας τρισδιάστατος κόσμος στον οποίο οι κινήσεις ενισχύουν την εντύπωση του παροδικού, γραμμικού, μη-αναστρέψιμου χρόνου. Δεν υπάρχουν μονοδιάστατα, δισδιάστατα ή τετραδιάστατα σώματα, ούτε αιώνια, αμετάβλητα, ατελεύτητα. Όλα μεταβάλλονται αργά ή γρήγορα, σε διαδοχικές στιγμές, ώρες, μέρες, έτη, δεκαετίες.
Μα είναι αυτή η πραγματικότητα ή μόνο η δική μας αισθητήρια εμπειρία, σχηματισμένη από καθορισμένες, περιορισμένες δυνάμεις αντίληψης του νου;
Έχουν ίδια εμπειρία και τα άλλα όντα – τετράποδα, πτηνά, έντομα κλπ.;
Όταν κάποιος έχει την εμπειρία της απλής, απρόσωπης, σιωπηλής συνειδησίας (θέασης, επίγνωσης), δεν υπάρχει αίσθηση παροδικού χρόνου.
Μια από τις πιο γνωστές ρήσεις του Αϊνστάιν (20ος αιώνας) είναι πως «Η διάκριση μεταξύ παρελθόντος, παρόντος και μέλλοντος είναι μόνο μια πεισματικά έμμονη ψευδαίσθηση.»
Μα η ιδέα πως παρελθόν, παρόν και μέλλον υπάρχουν συγχρόνως σε ένα αιώνιο, αμετάβλητο «παρόν» είναι πανάρχαια και γνωστή στους μύστες. Αυτό βρίσκεται στην απλή πανανθρώπινη συνειδησία.
Συλλογιστείτε, εικονίστε, θυμηθείτε μια σκηνή, ένα γεγονός από την παιδική σας ηλικία… (παρελθόν).
Κοιτάξτε τώρα το ρολόι σας ή την ώρα στο κινητό σας… (παρόν).
Συλλογιστείτε, εικονίστε το αύριο στη δουλειά σας.. (μέλλον).
Και οι τρεις κατηγορίες του τρεχάμενου χρόνου είναι στη συνειδησία σας.
Πολλά πράγματα στον γνωστό μας υλικό κόσμο, παρότι μεταβάλλονται γοργά έστω, δεν εξαφανίζονται διαπαντός στο παρελθόν επειδή, ή όταν εμείς τα αφήσαμε. Π.χ. το αμάξι μας που αφήσαμε στο γκαράζ ή έξω από την κατοικία μας το βράδυ, δεν διαλύθηκε και ξανα-συναρμολογήθηκε μυστηριωδώς μόλις εμείς πλησιάσαμε το μέρος όπου το αφήσαμε.
Από την άλλη, βέβαια, ένα ωραίο ηλιοβασίλεμα που είδαμε καθώς ο ήλιος χανόταν στον ορίζοντα, κόκκινο και καπνισμένο, ενώ λιγοστά σύννεφα έμοιαζαν να αρπάζουν φωτιά, μπορεί να μην επαναληφθεί ποτέ ξανά στη δική μας εμπειρία και να είναι παρελθόν – που όμως μένει στη μνήμη και στη συνειδησία μας.
Μπορούμε οποιαδήποτε ώρα να διατρέξουμε παρελθόν, παρόν και μέλλον (ή σε οποιαδήποτε διαδοχή επιλέξουμε), αλλά χρειαζόμαστε κάποιο σταθερό σημείο για να στεκόμαστε ως θεατές έξω από τις τρεις κατηγορίες του χρόνου που έχει συνηθίσει το μυαλό μας.
Αυτό το σημείο είναι η συνειδησία που παραμένει αμετάβλητη όσες εμπειρίες και αν ξετυλίγονται μέσα της. Αυτή εμπεριέχει όχι μόνο τον χώρο όπου ξετυλίγονται τα γεγονότα μα και τον χρόνο του ξετυλίγματος!
