Σε αντίθεση με τις 3 γνωστές αβρααμικές θρησκείες (Ιουδαϊσμός, Χριστιανισμός, Μωαμεθανισμός), ο Ινδουισμός δεν είναι οργανωμένος. Ξένοι, κυρίως δυτικοί, ελκύονται από την ελευθερία που παρέχει ο ανοργάνωτος πολυθεϊσμός του Ινδουισμού και προσχωρούν σε μια ή άλλη από τις λατρείες του. Στις αβρααμικές θρησκείες με τα επίσημα και αυστηρά δόγματά τους και την εκκλησία και την ιερατική δομή, σε μεγάλο βαθμό αναιρείται η ευθύνη του πιστού να σκέφτεται και να δρα αφ’ εαυτού. Στον Ινδουισμό, που στην πραγματικότητα δεν υπάρχει ως ενιαία θρησκεία, πρέπει να επιλέξεις ποια θεότητα (ή ενίοτε ποιες) να λατρεύεις, ποιες τελετές θα κάνεις στο σπίτι σου, ποιους ύμνους θα ψάλλεις, ποιο φιλοσοφικό σύστημα από τα διάφορα που εμπεριέχονται στη σύνολη παράδοσή του θα ακολουθήσεις κλπ.
Ο Ινδουισμός – και χρησιμοποιώ τον όρο για ευκολία – δεν έχει έναν ιδρυτή όπως ο Χριστιανισμός. Έχει χιλιάδες δασκάλους και παραδόσεις.
Δεν είναι μονολιθικός με ομοιογενή αυστηρή δομή την οποία εποπτεύει και διοικεί ένας προκαθήμενος όπως ο Πάπας ή ο Πατριάρχης. Κάθε ναός είναι ανεξάρτητος και το ιερατείο κληρονομικό καθώς ο πατέρας ή παππούς εκπαιδεύει τον γιο ή εγγονό – ή κάποτε κάποιον ξένο. Υπάρχουν άπειρες σέχτες και λατρείες!
Στην απέραντη έκτασή του βρίσκεις απειράριθμες σχολές θεολογίας και φιλοσοφίας με τις ξεχωριστές ιδιομορφίες τους. Ο θεός Vishnu λατρεύεται σε πολλές μορφές (Ράμα, Κρίσνα, Ναράγιανα κλπ.). Το ίδιο και ο Shiva και μερικές θεές. Η φιλοσοφία Vedānta έχει τουλάχιστον 3 μεγάλες σχολές και ο Γιόγκας πολύ περισσότερες. Μετά είναι οι σχολές Τάντρα και σέχτες μαγείας.
Έτσι, λοιπόν, δεν υπάρχει ένα «Πιστεύω» ή ένα ορθόδοξο δόγμα. Κάθε λατρεία έχει τις δικές της τελετές και υμνωδίες: άλλες ο Shiva, άλλες ο Kṛṣṇa, άλλες η Lakṣmī, άλλες η Pārvatī κλπ. κλπ. Κάθε φιλοσοφικό σύστημα ή παραδοσιακή σχολή έχει την διδασκαλία της και τις διάφορες πρακτικές της. Κάθε γκουρού μιας σχολής έχει τους δικούς του τρόπους.
Δεν υπάρχει ένα πλέγμα δογμάτων που αν πιστέψεις θα οδηγήσει στον παράδεισο και αν δεν το πιστέψεις θα πας στην κόλαση. Κακές πράξεις εγωιστικές θα οδηγήσουν σε κάποιου είδους «κόλαση» που είναι μίζερες συνθήκες μελλοντικής ζωής και καλές πράξεις (για το καλό των άλλων) σε συνθήκες ευτυχίας στο μέλλον. Μα υπάρχουν πολλές διδασκαλίες με τις μεθόδους και τις πρακτικές τους, πολλές λατρείες, που αν τις ακολουθήσεις θα γίνεις καλύτερος άνθρωπος και θα ευτυχήσεις. Μια γενικά αποδεκτή αρχή είναι αυτή της μετενσάρκωσης. Όλες οι σέχτες την αποδέχονται.
Δεν υπάρχει μία βίβλος, ένα θεόπνευστο Ευαγγέλιο. Υπάρχουν πολλά ιερά κείμενα για τους ανθρώπους της δράσης, της διάνοιας και της αισθηματικής φύσης, και ο κάθε τύπος βρίσκει αυτό που του ταιριάζει καλύτερα.
Δεν υπάρχει μια και μόνη αληθινή προσέγγιση, μία και μόνη αληθινή γωνία θεώρησης του κόσμου γενικά. Υπάρχουν πολλές. Τελικά, βέβαια, η αλήθεια είναι μία – δεν μπορεί να είναι πολλές. Μα μπορεί να προσεγγίζεται από διαφορετικές κατευθύνσεις ανάλογα με τον τύπο ανθρώπου και να εκφράζεται σε διαφορετικές διατυπώσεις για διαφορετικούς τύπους ανθρώπου. Επειδή αυτή η απλή αλήθεια ήταν γνωστή στους αρχαίους Ινδούς, γι’ αυτό άνθισαν τόσες διδασκαλίες και λατρείες χωρίς ποτέ μία ή άλλη να διεκδικεί αποκλειστικότητα και να διώκει ή να καταπιέζει άλλες. Για τους πιστούς των διάφορων λατρειών που εμείς θεωρούμε «Ινδουισμός» δεν υπάρχουν άπιστοι. Όλοι είναι πιστοί! (Ο όρος «ινδουισμός» επινοήθηκε από τους Βρετανούς στον 19ο αιώνα για ευκολία.)
Τελευταία, παρατήρησα μια ασυνήθιστη επιθετικότητα σε αρκετούς Ινδούς και μια τάση να πιέζουν προς προσηλυτισμό. Αυτά είναι αντίθετα και με τα αρχαία ιερά κείμενα και με τη μακραίωνη παράδοση ανεξιθρησκείας στην Ινδία. Ας ελπίσουμε πως είναι μόνο ένα περιορισμένο και παροδικό φαινόμενο.
