Η ποιότητα της τεχνικής δεν εξετάζεται καθόλου!
Ο Θ. Αντωνόπουλος δημοσίευσε στο Lifo (16/9/25) μια συνέντευξή του με τον Β. Λαμπρόπουλο, καθηγητή Νέο-ελληνικής Λογοτεχνίας στο Πανεπ. Michigan (έδρα Καβάφης), για τη σύγχρονη ελληνική ποίηση. Προσέξτε όχι μόνο τις απαντήσεις του καθηγητή μα και τις ερωτήσεις του δημοσιογράφου. Θα την εξετάσω σε δυο άρθρα.
Πώς ορίζεται η «γενιά του [20]00» στην ελληνική ποίηση και ποιο είναι το στίγμα της;
Η γενιά του ’00 διαφέρει δραστικά από τη γενιά του ’70 («της αμφισβήτησης»), του ’80 («του ιδιωτικού οράματος») και του ’90 («αθέατη») καθώς συνομιλεί πολύ λιγότερο με την παράδοση και πολύ περισσότερο με το παγκόσμιο ποιητικό γίγνεσθαι. Πρόκειται για την πρώτη κοσμοπολιτική ελληνική ποίηση με διεθνείς ορίζοντες (….) Η γενιά αυτή … διέπεται από μια μετεπαναστατική συντριβή και αριστερή μελαγχολία υπό συνθήκες νεο-αποικιοκρατίας. Στοχάζεται την κρίση που διέρχεται η ποίηση μετά το τέλος του εθνικού κανόνα. Λειτουργεί σε μεταίχμια και σύνορα. Αντλεί από πολλά ιδιώματα και κώδικες. Κυκλοφορεί ανάμεσα σε διαφορετικά ύφη και μέσα. Διακρίνεται από θεατρικότητα. Δημιουργεί δίκτυα και θεσμούς πολιτιστικής επικοινωνίας, δράσης και αλληλεγγύης.
Διακρίνω ένα αριστερής υφής λεξιλόγιο και γενικολογία για να καλυφθούν, όπως ίσως νομίζουν οι συνομιλητές (υποθέτω), πολλοί φερόμενοι ποιητές – «γενιά, αμφισβήτηση, μετεπαναστατική συντριβή» κλπ. Δεν δείχνουν να αντιλαμβάνονται πως ορισμένοι μπορεί να γράφουν άσχετα με πολιτικές ιδεολογίες και τυχόν ρεύματα: π.χ. η Πολυδούρη (1902-30), που έγραψε μερικούς πολύ όμορφους στίχους, η Δημουλά (1931-2020), επίσης. Ποιος ήταν ο «εθνικός κανόνας»; Ποια είναι ακριβώς η διαφορά μεταξύ μεταιχμίου και συνόρου; Όσο για το γνώρισμα (ή στίγμα) της δημιουργίας «θεσμών πολιτιστικής επικοινωνίας κλπ.» – αυτό το κάνει η ποίηση κάθε περιόδου, περιοχής και καλής μόνο ποιότητας. Η ποιότητα της τεχνικής δεν εξετάζεται καθόλου! Πολλά λέγονται μόνο για τη θεματολογία, ως συνήθως. Όσο για «δράση και αλληλεγγύη», αυτό είναι μάλλον ευσεβής πόθος.
Από πού εμπνέονται και από πού αντλούν οι νεότεροι ποιητές τις θεματικές τους; Ποια είναι τα κύρια σημεία αναφοράς τους;
Ορισμένοι ποιητές εμπνέονται από παραδοσιακά θέματα (ύπαρξη, πίστη, φύση, έρωτας, ελπίδα), αν και μερικές φορές τα αμφισβητούν. Οι πιο τολμηροί πειραματίζονται μορφικά και υφολογικά με τα επείγοντα ζητήματα της εποχής μας: μεταμοντερνικότητα, αποικιακότητα, ταξικότητα, ταυτότητα, θεατρικότητα, συντροφικότητα, ανθρωπινότητα, κουίρ, ανασφάλεια, εξέγερση. (….) [Ε]πικοινωνούν με πολλαπλά μέσα, κι έτσι το έργο τους είναι εξαιρετικά πολυδιάστατο και ακριβώς επειδή είναι τόσο σύνθετο, ενθαρρύνει τον προβληματισμό και δεν κολακεύει το κοινό με έναν εύκολο λυρισμό. (….) [Α]υτή η ποίηση μου μιλά με σπάνια αμεσότητα και υπευθυνότητα.
Εδώ βλέπουμε τη θεματολογία – που πολύ ορθά απορρίπτει τον «εύκολο λυρισμό» και καλύπτει περίπου όλα τα θέματα που απασχολούν τον άνθρωπο. Το έργο των ποιητών αυτών δεν είναι, κατά τη γνώμη μου, «εξαιρετικά πολυδιάστατο». Και η τελευταία κρίση αναφέρεται και στην τεχνική (αμεσότητα) μα και στο ήθος του ποιητή (υπευθυνότητα), που είναι άλλο ζήτημα. Μα και η πρόζα μπορεί να είναι άμεση.
Πόσο ελκυστική βρίσκετε τη σύγχρονη εγχώρια ποιητική παραγωγή και τι απήχηση πιστεύετε ότι έχει σε ένα ευρύτερο κοινό;
Όπως ξέρουμε, η εποχή του εθνικού ποιητή (Πατρίκιος), στιχουργού (Νικολακοπούλου), πεζογράφου (Βαλτινός), μουσικού (Σαββόπουλος), ζωγράφου (Μποκόρος), σκηνοθέτη (Παπαϊωάννου), στοχαστή (Ράμφος), ιστορικού (Αρβελέρ) κ.λπ. έχει τελειώσει, όχι επειδή δεν υπάρχουν αξιόλογοι δημιουργοί αλλά επειδή οι μηχανισμοί κατασκευής κι επιβολής εθνικών μορφών έχασαν την ισχύ τους. (….) Η σύγχρονη εγχώρια ποιητική παραγωγή είναι πλουσιότερη και δημοκρατικότερη από ποτέ, κι έχει απήχηση σε ένα ευρύ κοινό που το συναναστρέφεται όχι μόνο στο βιβλιοπωλείο αλλά και στο φεστιβάλ, στο μπαρ, στο θέατρο, στο συνέδριο, στην έκθεση και σε άλλους ανοιχτούς χώρους.
Ο καθηγητής δεν απαντά καθόλου στο ερώτημα. Και είναι δύσκολο για οποιονδήποτε να γνωρίζει την απήχηση που έχει η ποίηση μα σίγουρα ξέρει αν την βρίσκει ελκυστική ή όχι ο ίδιος. Μα πρέπει να εντυπωσιάζει αυτή η προσέγγιση με τις «εθνικές μορφές». Τόσο στερημένοι είμαστε που βαφτίζουμε «εθνικό» ό,τι μας κατεβεί; Μετά, ενδιαφέρον έχει το επίθετο «δημοκρατικότερη» με την πολιτική χροιά του – που πάλι δεν αναφέρεται στην ποιότητα (καλή, μέτρια, κακή) ποίηση!
Εξετάστε τώρα το ακόλουθο απόσπασμα:
Σάββατο πρωί. Γιόγκα στις δέκα. Έχω ντυθεί. Ντύσει. Ταΐσει. Προετοιμάσει για τη δίωρη απουσία μου. Αποχαιρετήσει. Φιλήσει. Δέκα παρά δέκα. ”Θέλω κοτσιδάκια”, το παιδί. “Δεν προλαβαίνω”, εγώ. “Φτιάξ’ της κοτσιδάκια”, η μπάσα φωνή. Προς την εξώπορτα, εγώ. Μπροστά στην εξώπορτα, το μεγάλο σώμα. Κλειδώνει. Παίρνει το κλειδί. ”Αν δεν φτιάξεις κοτσιδάκια δεν πας πουθενά”. Με ήρεμη μπάσα φωνή.
Πρόζα, ελλιπής για λακωνικότητα, περιγράφει (μια μαμά) το πρωινό καθώς φεύγει για Γιόγκα. Το παιδί θέλει κοτσιδάκια. Η μαμά βιάζεται. Ο μπαμπάς, το μεγάλο σώμα, επιβάλλει να φτιαχτούν τα κοτσιδάκια. Η περιγραφή κυριολεκτική – όπως ουδέτερου παρατηρητή! Κανείς δεν μιλά έτσι, γίνεται όμως «ποίημα» της Ανδρονίκης Τασιούλα (στο ίδιο Lifo :-
Σάββατο πρωί. Γιόγκα στις δέκα. Έχω ντυθεί. Ντύσει. Ταΐσει. Προετοιμάσει για τη δίωρη απουσία μου. Αποχαιρετήσει. Φιλήσει. Δέκα παρά δέκα. Θέλω κοτσιδάκια, το παιδί. Δεν προλαβαίνω, εγώ. Φτιάξ’ της κοτσιδάκια, η μπάσα φωνή. Προς την εξώπορτα, εγώ. Μπροστά στην εξώπορτα, το μεγάλο σώμα. Κλειδώνει. Παίρνει το κλειδί. Αν δεν φτιάξεις κοτσιδάκια δεν πας πουθενά. Με ήρεμη μπάσα φωνή.
Η ροή του πεζού έχει διακοπεί και μάλιστα σε σημεία όπου η εκφορά είναι πιο γρήγορη (! )- «η / μπάσα φωνή», «το / κλειδί». Και δεν υπάρχουν τα εισαγωγικά « … », μα εύκολα μαντεύεις το πρόσωπο. Αν αυτό είναι ποίηση, τότε και το ακόλουθο μπορεί να θεωρηθεί ποίηση:-
Η σύγχρονη εγχώρια
ποιητική παραγωγή είναι
πλουσιότερη
και δημοκρατικότερη από
ποτέ έχει απήχηση σε
ένα ευρύ
κοινό που το συναναστρέφεται
όχι
μόνο στο βιβλιοπωλείο αλλά
και στο φεστιβάλ, μπαρ, θέατρο, συνέδριο
στην έκθεση και σε
άλλους ανοιχτούς
χώρους.
