Συνεχίζω με τις παρανοήσεις με το «ασυνείδητο» που οι άνθρωποι, εξειδικευμένοι και μη, δεν μπορούν να ξεπεράσουν. Στο προηγούμενο άρθρο έδειξα πως το λεγόμενο ασυνείδητο δεν είναι παρά η αποθήκη μνήμης του νου. Στη συνέχεια, αντιγράφω, λοιπόν, σχεδόν το σύνολο άρθρο του Η. Μαγκλίνη (Καθημερινή, 11/4/25: Ο Αλαφροΐσκιωτος ψυχολόγος):
Παρακολουθούμε το βιβλίο «Καρλ Γκούσταβ Γιουνγκ. Οι βασικές αρχές» (μτφρ.: Νίκος Βουλαλάς, εκδ. Πεδίο) της Ρουθ Ουίλιαμς. Είδαμε ότι Φρόιντ και Γιουνγκ συμπορεύτηκαν για ένα διάστημα, με τον δεύτερο να θαυμάζει τον πρώτο και να συνδέεται μαζί του με φιλία. Ηταν μια φιλία που δεν κράτησε. Οι δύο άνδρες ψυχράνθηκαν, καθώς ο Γιουνγκ είδε ενδιαφέρουσες πτυχές κατανόησης της ανθρώπινης ψυχής στον μυστικισμό. Ο Φρόιντ σε αυτό αντιτάχθηκε.
Το «αλαφροΐσκιωτο» στοιχείο στον Γιουνγκ ίσως να είχε να κάνει και με το γεγονός ότι η –ψυχικά διαταραγμένη– μητέρα του έβλεπε παντού φαντάσματα. Αυτό ήταν κοινό με τη μετέπειτα σύζυγο του Γιουνγκ, η οικογένεια της οποίας είχε μια παράδοση με ιστορίες φαντασμάτων. Για τον Γιουνγκ, λοιπόν, ήταν ένας οικείος κόσμος, στον οποίο βρήκε πεδία άξια εξερεύνησης.
Το ενδιαφέρον είναι ότι μια πρώτη, συμπαγής καταγραφή αυτού που αργότερα ονομάστηκε «ασυνείδητο» συμβαίνει το 1886. Τότε ονομάζεται «ασύνειδη συνειδητότητα» από τον Φρέντερικ Γ. Χ. Μάιερς, «πρωτοπόρο της παραψυχολογίας, της μελέτης των αποκρυφιστικών φαινομένων και του πνευματισμού». Η εξερεύνηση του ασυνείδητου εκκινεί, εν μέρει έστω, (και) από τον κόσμο των φαντασμάτων. (….)
Η Ουίλιαμς παραθέτει το σκεπτικό του Ελβετού ψυχολόγου, βάση του οποίου είναι ότι το ψυχοειδές αρχέτυπο/ασυνείδητο «έχει την τάση να συμπεριφέρεται σαν να μην εντοπίζεται σε ένα άτομο αλλά να είναι ενεργό σε ολόκληρο το περιβάλλον. (…) Μόλις ο διάλογος ανάμεσα σε δύο ανθρώπους αγγίξει κάτι βασικό, ουσιώδες και υπερβατικό, και υπάρξει επαφή, τότε προκύπτει το φαινόμενο που ο Λεβί-Μπριλ αποκάλεσε εύστοχα μυστικιστική συμμετοχή. Είναι μια ασυνείδητη ταυτότητα κάτω από την οποία δύο ατομικές ψυχικές σφαίρες αλληλοδιαπερνώνται σε τέτοιον βαθμό ώστε είναι αδύνατο να πεις τι ανήκει σε ποια».
Η Ουίλιαμς αναφέρει ότι η όλη ιδέα συνδέεται με μια έννοια-κλειδί στη σκέψη του Γιουνγκ, τη συγχρονικότητα: «τη σύγκλιση δύο ή περισσοτέρων γεγονότων για την οποία δεν υπάρχει λογική εξήγηση». Ο Γιουνγκ έθεσε τις βάσεις της θεωρίας του το 1928 και ύστερα από συζητήσεις του με τους νομπελίστες φυσικούς Αϊνστάιν και Βόλφγκανγκ Πάουλι. Ελεγε πως η αρχή της συγχρονικότητας έφερε «παραλληλισμούς με ορισμένες ανακαλύψεις της θεωρίας της σχετικότητας και της κβαντομηχανικής».
Περισσότερα για τη συγχρονικότητα αύριο. Επί του παρόντος, να πούμε μονάχα ότι η θεωρία αυτή υποδηλώνει κάτι ιδιαίτερο: «Οτι το σύμπαν διαπερνάται από τον ψυχισμό, όπως από τον χώρο, τον χρόνο και την ύλη».
Οι τονισμένες σε μπολντ φράσεις είναι αξιοπρόσεκτες. Απορείς πως δήθεν επιστήμονες ή/και σοβαροί στοχαστές επιδίδονται σε μια πραγματικότητα όπου ο ένας αρνείται τον μυστικισμό και ας υπάρχουν χιλιάδες μαρτυρίες μα αποδέχεται το «ασυνείδητο», ατεκμηρίωτες φήμες φαντασμάτων, γεγονότα δίχως λογική εξήγηση και παρόμοια, ΑΛΛΑ δεν μπορούν να δουν πως ο νους έχει μεγάλη αποθήκη μνήμης (το οικείο τους ασυνείδητο)! Και ο κόσμος τα πιστεύει και τα αναπαράγει με μεγάλη ευκολία!
Ο αιώνιος, αθέατος θεατής φωτίζει και κι εξετάζει διαδοχικά μόνο ένα πράγμα κάθε φορά. Διότι όλες οι πληροφορίες-μνήμες είναι πάρα πολλές. Είναι δε καταχωρημένες σε κατηγορίες και αρχεία και ράφια ξεχωριστά. Καμιά φορά όμως φωτίζονται συγχρόνως δυο ή περισσότερα πράγματα που είναι αντιφατικά και τότε νιώθουμε σύγχυση ή και κάτι χειρότερο. Δεν υπάρχει πάντα τάξη, δυστυχώς. Μα αυτό είναι άλλο θέμα.
