1. Η Chāndogya Ουπανισάδα (6.14.1-2) αφηγείται την σύντομη παραβολή του ανθρώπου ο οποίος απαγάγεται από την περιοχή του της Γκαντχάρα κι εγκαταλείπεται δεμένος με τα μάτια καλυμμένα σε ένα δάσος. Αυτός στρέφεται σε κάθε κατεύθυνση φωνάζοντας πως είναι δεμένος και δεν βλέπει. Κάποια ώρα ένας συμπονετικός περαστικός τον βοηθάει: τον λύνει και του δείχνει την σωστή κατεύθυνση. Έτσι αυτός πηγαίνει τώρα από ένα χωριό σε άλλο ωσότου επιστρέφει στην πατρίδα του.
Την ιστορία τη λέει ο Uddālaka Āruṇi στον γιο του Śvetaketu που στα 24 του είχε γυρίσει σπίτι από την μαθητεία του γεμάτος έπαρση, νομίζοντας πως ήταν μορφωμένος. Αφού δεν ήξερε “πώς το ανάκουστο γινόταν ακουστό, το απερινόητο νοητό και το άγνωστο γνωστό”, παρά τα όσα είχε διδαχτεί, ο πατέρας του άρχισε να τον διδάσκει. Ως πρώτο παράδειγμα ανέφερε τα αγγεία και τον πηλό από τον οποίο είναι πλασμένα: “Αν γνωρίζεις τον πηλό, που είναι η βασική ουσία, όλα όσα φτιάχνονται από αυτήν γίνονται γνωστά: αυτά, που είναι τροποποιήσεις της βασικής ουσίας, έχουν τη γλώσσα ως βάση και είναι ονομασίες. Η πραγματικότητα είναι ο πηλός.” Το ίδιο ισχύει για τον χρυσό και όσα είναι φτιαγμένα από χρυσό, ή το σίδερο και όσα είναι φτιαγμένα από αυτό. Όλα είναι τροποποιήσεις της βασικής ουσίας που είναι η πραγματικότητα.
2. Μετά, ο πατέρας λέει στον γιο πως αρχικά είναι μια ουσία, το Ον (sat), ένα δίχως δεύτερο. Εκείνο έγινε τα πολλά και εισήλθε σε όλα να είναι ο ζωντανός Εαυτός τους και συγχρόνως εκδηλώθηκαν οι ονομασίες και οι μορφές. Έτσι και οι άνθρωποι. Κι ένας άνθρωπος φτάνει στον εαυτό του σε βαθύ δίχως όνειρα ύπνο, όπου, εξηγεί ο Śaṅkara, όλες οι λειτουργίες συγχωνεύονται (6.8.1). Εκείνος ο Εαυτός είναι η πραγματικότητα/αλήθεια των πάντων. “Εκείνο είσαι, Svetaketu, tat tvam asi.” Κι επειδή ο γιος δεν καταλαβαίνει πλήρως πώς όλα τα πλάσματα προέρχονται από το Sat (το Ένα Ον) και πώς εκείνο είναι ο αληθινός Εαυτός τους (6.9.1 κλπ.) ο πατέρας εξηγεί με άλλες αναλογίες και παραβολές.
Πρώτα είναι το κέντρο του καρπού μπάνιαν όπου δεν φαίνεται τίποτα, όμως από εκείνη την αθέατη λεπτή ουσία ξεπηδά το γιγάντιο δέντρο. “Έτσι είναι και ο Εαυτός: εκείνο είσαι!” (6.12.2). Μετά είναι (6.13.1) το αλάτι διαλυμένο μέσα σε μια κανάτα με νερό. Ο γιός δοκιμάζει το νερό και είναι αλμυρό μα το αλάτι καθαυτό δεν φαίνεται. Έτσι είναι και ο εαυτός (6.13.2). Μετά από αυτό, ο πατέρας αφηγείται την παραβολή του χαμένου στο δάσος και ο Σάνκαρα εξηγεί στον σχολιασμό του τη σημασία της παραβολής. (Βλ. επίσης Φιλ984: Ο περαστικός σοφός, §3.)
3. Τον άνθρωπο τον κλέβουν από το Sat (= Ον, Ύπαρξη), που είναι ο αληθινός Εαυτός του Σύμπαντος (jagad ātmasvarūpa) ληστές που είναι αξιοσύνη και αναξιοσύνη (puṇya-apuṇya-taskara-), δηλαδή επιδίωξη καλών αποτελεσμάτων και αποφυγή κακών. Αυτοί τον ωθούν στο δάσος των ενσωματώσεων σε ένα σώμα (πλασμένο με πυρ, ύδωρ και τροφή, γεμάτο αέρα, αίμα, χολή κλπ.) όπου εμπειράται τις κακουχίες των αντιθέσεων όπως ζέστη και κρύο (śītoṣṇā–aneka–dvandva-). Τα μάτια του είναι καλυμμένα με το ύφασμα της πλάνης (moha-paṭa–abhinaddha-akṣa-) και είναι δεμένος με επιθυμίες για ορατά και αόρατα πράγματα όπως σύντροφος, παιδιά, φίλοι, ζώα κλπ. (tṛṣṇāpaśitā-). Έτσι σκέφτεται και διαλαλεί “Είμαι γιος/κόρη του Τάδε, έχω φίλους, είμαι χαρούμενος/νη, είμαι λυπημένος/νη… ξέρω, έχω γεννηθεί και θα πεθάνω… έχασα την περιουσία μου… πώς θα ζήσω… πώς θα σωθώ (…kathaṃ jīviṣyāmi… kiṃ me trāṇam);”
Για καλή του τύχη συναντά έναν συμπονετικό άνθρωπο, γνώστη της αλήθειας του Μπράχμαν, ο οποίος του δείχνει την Οδό της γνώσης, πως τα πράγματα του κόσμου είναι βλαβερά (saṃsāra-viṣaya-doṣa-darśaṇa-marga-).
4. Αυτός ο γνώστης του Μπράχμαν (brahma-vid-) του λέει: “Δεν είσαι άνθρωπος που επαναληπτικά-γεννιέται-και-πεθαίνει (saṃsāra-), ή που είσαι γιος κάποιου και άλλα τέτοια χαρακτηριστικά. Είσαι το Sat, το Ον: εκείνο είσαι!”
Ο άνθρωπος έχει τώρα (όπως ο χαμένος της Γκαντχάρα) πληροφορηθεί την αλήθεια και νιώθει χαρούμενος, ελεύθερος από την πλάνη παρανόησης (avidyā- moha-). Και ο Σάνκαρα επικυρώνει την Ουπανισάδα (6.14.2) που λέει “Ο άνθρωπος που έχει έναν καλά καταρτισμένο δάσκαλο γνωρίζει” ācārya-vān puroṣo veda: Αλλά θα περιμένει για την πλήρη συνειδητοποίηση του Εαυτού. Πόσο θα περιμένει εξαρτάται από το πότε θα λυτρωθεί πλήρως στην πράξη, ωσότου εξαντληθούν, δηλαδή, οι καρποί των διάφορων πράξεων που προκαλούν την ενσωμάτωση στον γνωστό μας κόσμο.
Εδώ ο Σάνκαρα εισάγει διάφορες αντιρρήσεις ακολούθων άλλων φιλοσοφικών μεθόδων αναφορικά με τα είδη πράξεων που έχουν ωριμάσει και άλλων που δεν ωρίμασαν ακόμα. Μα βεβαιώνει πως αφού φύγουν τα εμπόδια και συμπληρωθεί η πλήρης Αυτοσυνειδητοποίηση, όλα τα υπολείμματα πράξεων θα καούν – όπως λέει η Muṇḍaka Ουπ. 2.2.8 και η Bhagavad Gītā 4.37 (jñāna-agniḥ sarva-karmāṇi bhasmāt-kurute: η φωτιά της γνώσης κάνει στάχτη όλες τις πράξεις).
5. Ο Σάνκαρα χρησιμοποιεί αυτή την αφήγηση της Chāndogya (6.1.1. ως 6.14.3) και στο έργο του Upadeśa–Sāhasrī Χίλιες Διδαχές, στο πρώτο μέρος της πρόζας, 1.28. Στα χωρία 1.25 (μα και νωρίτερα) ο μαθητής μπορεί να πει πως πιστεύει ότι ο Εαυτός, ή ο Θεός, είναι διαφορετικός και θέλει να τον λατρέψει και να κάνει προσφορές και προσκυνήματα (bali-upahāra-namaskara-). Ο δάσκαλος λέει “Όχι, διότι δεν επιτρέπεται η γνώμη διαφορετικότητας” (pratiṣid- dhatvād bheda-pratipatteḥ 1.26). Διότι όπως λέει η Bṛhadāraṇyaka Ουπ. 1.4.10 “Όποιος νομίζει πως το Μπράχμαν είναι διαφορετικό από τον εαυτό του, δεν γνωρίζει… και (4.4.19) πηγαίνει από θάνατο σε θάνατο.”
Στο Χίλιες Διδαχές 1.28 ο δάσκαλος δηλώνει πως όλες οι Γραφές Αποκάλυψης (śruti) διδάσκουν πως η λύτρωση έρχεται μόνο με την απόλυτη αποδοχή και συνειδητοποίηση ότι δεν υπάρχει διαφορά μεταξύ του Εαυτού και του Υψίστου και λέει στον μαθητή tat tvam asi “εκείνο εσύ είσαι”. Μετά επαναλαμβάνει πως μόνο ο άνθρωπος που έχει δάσκαλο φτάνει στην γνώση αφού περάσει την περίοδο που δεν έχει ενωθεί πλήρως με το Μπράχμαν. Και προχωράει να δείξει τη διαφορά της πλήρους συνειδητοποίησης με τον άνθρωπο που δεν έχει κλέψει και αγγίζει το πυρακτωμένο τσεκούρι χωρίς να καεί, ενώ ο κλέφτης καίγεται (πάλι Chāndogya 6.16.1-3).
To 18ο κεφάλαιο ολόκληρο πραγματεύεται ενδελεχώς τη φράση tat tvam asi εκείνο εσύ είσαι: δηλ. Εκείνο το αμετάβλητο Ον, Μπράχμαν, εσύ, δηλ. ο αγέννητος και αθάνατος Εαυτός (όχι το μεταβαλλόμενο εγώ) είσαι. Αυτό χρειάζεται ξεχωριστή εξέταση.
