Είναι πολύ παράξενο που τόσοι καλοί, στοχαστικοί, ως φαίνεται, άνθρωποι δεν βλέπουν, ή δεν λένε αν βλέπουν, τις λύσεις προβληματικών καταστάσεων. Και μιλούν ή γράφουν για προβληματισμούς. Πρώτον δεν φαίνονται να αναγνωρίζουν πως, αν εξαιρέσουμε την τρομακτική τεχνολογία μας, όλες οι σύγχρονες καταστάσεις με τις μικρές και μεγάλες δυσκολίες τους υπάρχουν από τους τελευταίους αιώνες της πρώτης χιλιετίας ΠΚΧ. Μετά, δεν βλέπουν πως η λύση για κάθε δήθεν πρόβλημα έχει δόθηκε την ίδια περίπου εποχή και νωρίτερα. Διότι υπήρξαν σοφοί άνθρωποι, πολύ σοφότεροι από τους σύγχρονους πανεπιστημιακούς, πολιτικούς και δημοσιογράφους κ.α, στην αρχαιότητα. Συχνά, μάλιστα, μας αρέσει να ανακαλούμε τις σοφές ρήσεις τους, μα όχι να τις ακολουθούμε στην πράξη.
Ν. Κωνσταντάρας σε άρθρο του στην Καθημερινή 30.09.2025, ασχολείται με την προστασία του περιβάλλοντος και γράφει:
Ο κόσμος παραδίδεται στην αβεβαιότητα και στην ασυνεννοησία. Η διάλυση των κανόνων πολιτικής συμπεριφοράς σε τοπικό, εθνικό και διεθνές επίπεδο, ο κατακερματισμός της ενημέρωσης, οι ανεξέλεγκτες τεχνολογικές εξελίξεις, με κορυφαία την τεχνητή νοημοσύνη, διευρύνουν την ανισότητα, επιδεινώνουν την κλιματική κρίση, απειλώντας ολοένα περισσότερους ανθρώπους – ίσως και την ίδια την ανθρωπότητα. Κάθε εβδομάδα είναι τόσες οι δυσάρεστες εξελίξεις, που δύσκολα κρατάει κάποιος λογαριασμό.
Ισως για αυτό δεν ακούστηκε στον βαθμό που της άξιζε η ομιλία που εκφώνησε ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος την Τετάρτη 24 Σεπτεμβρίου, όταν του απονεμήθηκε το βραβείο Τέμπελτον σε αναγνώριση των προσπαθειών του να ευαισθητοποιήσει τη διεθνή κοινότητα για την ανάγκη προστασίας του περιβάλλοντος. Το ετήσιο βραβείο απονέμεται σε άτομα που προωθούν το όραμα «να αξιοποιηθεί η ισχύς της επιστήμης για τη διερεύνηση των βαθύτερων ερωτημάτων για το σύμπαν και τη θέση του ανθρώπου σε αυτό». Στην τελετή στο Λίνκολν Σέντερ της Νέας Υόρκης, ο παναγιώτατος τόνισε την ανάγκη συνεργασίας μεταξύ ανθρώπων της επιστήμης και της θρησκείας. «Οταν βλέπω την αγωνία του επιστήμονα του κλίματος για ένα δάσος που πεθαίνει, και ακούω τον προφήτη να θρηνεί πως “η Γη έχει σπάσει, η Γη έχει χωριστεί” (Ησαΐα 24:19), γνωρίζω πως η ίδια ραγισμένη καρδιά χτυπάει μέσα και στους δύο», είπε. «Ο διαχωρισμός μεταξύ πίστης και επιστήμης πρέπει να λήξει. Βρίσκονται και οι δύο στην ίδια σελίδα». Και πρόσθεσε: «Κάνουμε λάθος όταν αντιμετωπίζουμε την καταστροφή του περιβάλλοντος ως πρόβλημα κάποιου άλλου αντί να την αναγνωρίζουμε ως την πνευματική κρίση της εποχής μας» Το ερώτημα, για ανθρώπους της θρησκείας, της επιστήμης, της πολιτικής, είναι: Ποιο είναι το μήνυμα που μπορεί να σπάσει τα δεσμά της απομόνωσης; Και πώς θα ακουστεί;
Το θέμα προστασίας του περιβάλλοντος το είχαν θίξει τα κείμενα του Ερμή Τρισμέγιστου στον πρώτο αιώνα ΚΧ και προέβλεψαν την επερχόμενη κρίση. Νωρίτερα ο Πλάτων στο έργο του Νόμοι 842Ε κι έπειτα δίνει συμβουλές για την προστασία. Οι πολίτες θα πρέπει να φροντίζουν να μην ενοχλούν τους γείτονες, να μη φυτεύουν όπου δεν πρέπει, να μην καίνε στα χωράφια τους πράγματα απρόσεκτα, να μην μολύνουν τα νερά και γενικά να μη βλάπτουν τα δικά τους και τα γειτονικά εδάφη. Ακόμα νωρίτερα πολλά αρχαία κείμενα της Βεδικής Παράδοσης έδιναν παρόμοιες συμβουλές – όπως τα Εγχειρίδια (Gṛhya Sūtra) του Vasiṣṭha, του Bṛhaspati, το Manusmṛti (Οι Νόμοι του Μάνου) και άλλα.
Επομένως αυτό που χρειάζεται είναι να τα εκπαιδευτικά συστήματα να εμπεδώσουν νωρίς στα παιδιά την τάση να φροντίζουν το περιβάλλον, όπως συμβούλευαν όλοι αυτοί οι παλαιοί σοφοί. Όλα τα άλλα που λέγονται και γράφονται είναι κενά ουσιαστικής σημασίας και – «προφάσεις εν αμαρτίαις». Αν τα παιδιά νωρίς μάθουν πράγματι τι πρέπει να κάνουν, όπως μαθαίνουν την αλφαβήτα και την αριθμητική τους, δεν θα υπάρχουν δυσκολίες και δεν θα χρειάζονται ψευτο-προβληματισμοί.
