Άνοιξα τυχαία στο κεφάλαιο 8.71 του βιβλίου Τα Εις Εαυτόν του Μάρκου Αυρηλίου που ήταν ο τελευταίος των μεγάλων αυτοκρατόρων της Ρώμης – πολιτικός, πολεμιστής και στοχαστής Στωικός (121-180 κχ).
Είναι γελοίο, γράφει εδώ, να μην αποφεύγεις τη δική σου κακία, κάτι εφικτό, μα [να θέλεις] να αποφεύγεις την κακία των άλλων, κάτι ανέφικτο. (Γελοίον εστί την μεν ιδίαν κακίαν μη φεύγεις, ο και δυνατόν εστί, την δε των άλλων φεύγειν, όπερ αδύνατον).
Δεν είναι δύσκολο για γονείς, κηδεμόνες κι εκπαιδευτικούς της πρωτοβάθμιας (μα και νηπιαγωγούς τώρα πια) να διακρίνουν πως πολύ νωρίς τα παιδιά εκδηλώνουν κακία που υποκινείται από εγωισμό, μέρος του ψυχισμού ή χαρακτήρα ο οποίος εδραιώνεται πλήρως γύρω στα 12 ή 13.
Ούτε είναι πολύ δύσκολο να οδηγηθούν τα παιδιά στη συνειδητοποίηση πως υπάρχουν αυτές οι εγωιστικές τάσεις στον ψυχισμό τους κι εκδηλώνονται ως κακία στη συμπεριφορά τους. Κι επειδή όλα, όπως πάλι λέει πιο κάτω στο ίδιο κεφάλαιο ο Στωικός, θέλουν τη δική τους ωφέλεια και καλοπέραση, τη δική τους ευτυχία, αν πάψουν να συμπεριφέρονται με κακία και απεναντίας, παραμερίζοντας τις εγωιστικές τους επιδιώξεις, κάνουν πράξεις που ωφελούν και τα άλλα παιδιά, τότε όλα τα παιδιά (και οι μεγάλοι) θα έχουν ωφέλεια κι ευτυχία.
Αυτή θα πρέπει να είναι η πρώτη αρχή διδασκαλίας στην ανατροφή και πρωτοβάθμια εκπαίδευση. Σε αυτήν την ηλικία ο νους, ο ψυχισμός των παιδιών είναι εύπλαστος και γρήγορα θα μάθουν να συμπεριφέρονται με καλοσύνη, όχι με τις κακίες του εγωισμού.
