Γράφω το Κακό με κεφαλαίο για να υποδείξω το γενικό, όχι ως κάτι υπερφυσικό, όπως υποστηρίζουν πολλοί, μια συμπαντική δύναμη.
Είναι γεγονός πως σ’ ένα μοντέλο το Κακό θεωρείται μια υπερφυσική, συμπαντική δύναμη (αντίθετη του Καλού) που ενσωματώνεται σε κι εκδηλώνεται από δαίμονες και τον Σατανά με τις άλλες διαβολικές μορφές. Αυτή είναι στην ίδια τη φύση του κόσμου και σε ορισμένες θρησκείες είναι μια Δύναμη που επαναστάτησε κατά του Υψίστου κι έπεσε από τη Χάρη Του. Η θεώρηση είναι συνυφασμένη με λαϊκές ιδέες, μυθολογίες και θρησκείες. Μόνο που δεν υπάρχει καμιά πραγματική απόδειξη για την ύπαρξη τέτοιας Δύναμης.
Άλλο μοντέλο θέλει το Κακό να είναι εγγενές στην ανθρώπινη φύση και συνεπώς αναπόδραστο. Κατοικοεδρεύει σε βαθιές και μύχιες ορμές που κληρονομήσαμε από μακρινούς προγόνους – ή και πρότερες μορφές άγριων ζώων στην περιπετειώδη εξέλιξη των όντων. Μια παραλλαγή τη θέλει στο υποσυνείδητο (το φροϋδικό id) που ωθεί σε μίσος και άγρια βία και, συχνά, σε μαζική έκρηξη αγριότητας και καταστροφής κοινωνιών κι εθνών. Μα και αυτό το μοντέλο δεν ικανοποιεί πλήρως αφού συχνά και μικρές ατομικές και μεγάλες μαζικές εκρήξεις προέρχονται από λογικές αποφάσεις ενώ αναρίθμητοι άνθρωποι δεν πάσχουν από αυτήν τη βία.
Ένα τρίτο μοντέλο θέλει το Κακό να είναι αρρώστια όπως επιδημίες με ιούς και βακτηρίδια. Αυτοί που το εκδηλώνουν είναι άρρωστοι και μπορούν και πρέπει να δεχτούν κάποια θεραπευτική αγωγή. Μα ούτε αυτό εξηγεί πλήρως το γεγονός πως εντελώς υγιείς σε σώμα και νου άνθρωποι το εκδηλώνουν με εγκληματική δράση ή προωθώντας απάτες και πολέμους.
Υπάρχουν, βέβαια, και άλλα κίνητρα, όπως η πλεονεξία, ο ρατσισμός, προκαταλήψεις και παρόμοια. Επίσης, προσκόλληση σε μια πίστη ή θεωρία και ο φανατισμός στην άσκηση και προώθησή της.
Μα σε όλες τις περιπτώσεις βλέπουμε την απουσία ορισμένων γενικά αποδεκτών αξιών, ορισμένων ηθικών εντολών που έχουν διατυπωθεί σε όλες τις κουλτούρες, σε θρησκείες και σε νομικούς κώδικες, όπως να μη βλάπτουμε άλλους, να μην κλέβουμε, να μην εξαπατούμε και παρόμοια.
Από την άλλη, βαθιά εμπεδωμένη στη νοοτροπία πολλών είναι η θεώρηση πως υπάρχει μια αέναη σύγκρουση μεταξύ Καλού και Κακού κι έτσι αποκλείεται ποτέ να συμφιλιωθούν ή εναρμονιστούν. Σε αυτήν την περίπτωση, το καλύτερο για τον άνθρωπο είναι να ξεφύγει, να απομακρυνθεί από τη σύγκρουση.
Πώς ξεφεύγεις; Αν και αφού η σύγκρουση είναι προϊόν τάσεων στον ψυχισμό που κατακλύζουν τον νου, τότε χρειάζεται κάτι άλλο που ξεπερνά τον νου. Υπάρχει κάτι άλλο, ανώτερο από τον νου και τις λειτουργίες του;
Ναι, υπάρχει μια ανώτερη δύναμη η οποία εκδηλώνεται ως νους με τις λειτουργίες της νόησης, αντίληψης, αξιολόγησης, διάκρισης, λογικής, υπολογισμού, σύγκρισης, σχεδιασμού κλπ. Διότι όλοι ξέρουμε πως έχουμε εκλάμψεις έμπνευσης, κατανόησης, γνώσης άμεσης δίχως λόγια και παρόμοια. Εκείνη η δύναμη έχει κάνει τις μεγάλες ανακαλύψεις κι εφευρέσεις που στηρίζουν τον πολιτισμό μας – ατμομηχανή, αεριωθούμενο, πενικιλίνη, εμβόλιο κατά πολιομυελίτιδας κλπ. κλπ. Είναι σκοτεινή, σιωπηλή μα γεμάτη δυναμικό και γνώση. Εκείνη δίνει αίσθημα δικαιοσύνης, εντιμότητα, μεγαλοψυχία, προώθηση του γενικού καλού και συμφέροντος. Εκείνη θα δώσει και τη λύση για κάθε εκδήλωση του Κακού.
Είναι πολλές οι μορφές εκδήλωσης του Κακού – στυγερές δολοφονίες, κακοποιήσεις άλλων και ιδίως παιδιών, πορνογραφία παιδική, ναρκωτικά, ενδοοικογενειακή βία, τρομοκρατία, ληστεία κλπ. Και οι αντιδράσεις σε αυτές τις μορφές είναι μικτές και συγκεχυμένες: άλλοι θέλουν άμεση δικαιοσύνη και αυστηρές ποινές, άλλοι συγχώρεση, ιδιαίτερη φροντίδα, ανθρωπιστική προσέγγιση κλπ. Αυτές είναι οι κοινές αντιδράσεις ανάλογα με τους μηχανισμούς και τις ιδεοληψίες της νοοτροπίας των ατόμων.
Δυστυχώς τέτοια είναι τα μοντέλα ανατροφής στην οικογένεια και στην πρώιμη παιδεία, που τα παιδιά μεγαλώνουν με σύγχυση και ακατανοησία καθώς διαιωνίζεται η διπολική θεώρηση Καλού–Κακού και αντίστοιχες αντιδράσεις – βία–ειρήνη, τιμωρία–συγχώρεση κλπ.
Μα μόνο από το ανώτερο επίπεδο κατανόησης, πέρα από τον νου με τις κοινές αντιλήψεις και συνηθισμένες μεθόδους, μπορεί να επέλθει πραγματική λύση.
Για να δώσει εκείνη η σιωπηλή Δύναμη την ορθή απάντησή της, χρειάζεται να γαληνέψει ο νους και να σωπάσουν οι διάφορες φωνές με τις χιλιοειπωμένες μα ατελέσφορες γνώμες τους. Μόνο τότε!
