Συχνά αναγνώ-στες/-στριες γράφουν κάποιο σχόλιο διαφωνώντας με κάποια ιδέα σε μια ανάρτηση, μα δεν θέλουν συζήτηση. Δεν θέλουν να μάθουν τον αντίλογο, κι ας είναι έωλος ο σχολιασμός τους – ή συγχυσμένος αν όχι κι εντελώς παράλογος. Αυτή είναι, δυστυχώς, η γενική νοοτροπία.
Έτσι μια κα Αμαλία Π. σχολίασε το άρθρο Π296: Αντικειμενική Αντιστοιχία (Β). Το παρουσιάζω ατόφιο
Ο Φεντερίκο Φελίνι κάποτε είχε πει: «Δεν μου αρέσει η ιδέα του να ‘καταλαβαίνω’ μια ταινία. Δεν πιστεύω ότι η ορθολογική κατανόηση είναι ένα ουσιαστικό στοιχείο στην πρόσληψη οποιουδήποτε έργου τέχνης. Είτε μια ταινία έχει κάτι να σου πει είτε δεν έχει. Αν σε συγκινεί, δεν χρειάζεσαι εξηγήσεις. Αν όχι, καμία εξήγηση δεν μπορεί να σε συγκινήσει».
Μπορεί να φαίνεται απόλυτη αυτή η προσέγγιση, αλλά δεν είναι. Ο σκοπός κάθε έργου Τέχνης δεν είναι να «εξηγήσει», δεν είναι να «διδάξει», είναι να συγκινήσει. Όποιος αναζητάει εξηγήσεις και διδαχές ας διαβάσει δοκίμια, όχι ποίηση.
«Μα πώς μπορεί να υπάρξει συγκίνηση δίχως κάποιο νόημα πρώτα;» λέτε. Ποιο το «νόημα»” σ’ ένα κονσέρτο του Βιβάλντι ή σε μια σονάτα του Μότσαρτ; Τη συγκίνηση όμως που μας προκαλούν όλοι την αναγνωρίζουμε και την αναζητούμε.
Της απάντησα:
Έχετε δίκιο κι ευχαριστώ για την υπόδειξη – όσον αφορά το κονσέρτο του Βιβάλντι ή του Μότσαρτ. Πολλοί σκηνοθέτες διαφωνούν με τον Φελίνι και βάζουν πολλούς συμβολισμούς.
Άλλοι πάλι έχουν διαφορετική άποψη: «η Τέχνη και συγκινεί και διδάσκει» λένε και ποιητές και δοκιμιογράφοι. Και φυσικά η μουσική είναι πολύ διαφορετική από ποίηση και ζωγραφική. Το δε συναισθηματικό (= η συγκίνηση) δεν είναι ερμητικά χωρισμένο από το διανοητικό: και τα δύο είναι συχνότητες ή λειτουργίες στον ενιαίο ψυχισμό του κάθε ανθρώπου και ανάλογα με τις περιστάσεις αλληλεπιδρούν.
Μα πώς διαφέρουν οι συγκινήσεις ακούγοντας ένα αντάντε κι ένα αλλέγκρο έστω κι αν στο τέλος νιώθεις κάποια ευχαρίστηση; Μήπως κι εδώ υπάρχει κάποιου είδους νόημα, μη διανοητικό; Γιατί κάποια θλίψη και κάποια χαρά – ή ό,τι άλλο;
Δεν έχετε γνωρίσει κάτι χωρίς να υπάρχουν λόγια κι αυτό να διατυπώνεται λεκτικά λίγο αργότερα;
Ο παραλληλισμός που κάνετε μεταξύ ποίησης και μουσικής δεν ισχύει σε κάθε σημείο. Αν ίσχυε θα ήταν όμοιες τέχνες. Κάθε φράση, κάθε λέξη στην ποίηση έχει κάποιο νόημα (κάποτε και πολυσημία) που δεν μπορείς να αγνοήσεις εκτός εθελοτυφλώντας. Άλλο το κόκκινο χαστούκι μιας παπαρούνας κι άλλο το λευκό ή το πράσινο! Αν δεν πιάσεις το νόημα, πώς θα συγκινηθείς;
Τελικά, δεν ασχοληθήκατε με το κύριο θέμα και τα δείγματα διαφορετικής ποιότητας ποίησης.
Πριν από καιρό, μια άλλη κυρία, ποιήτρια, έγραψε να υπερασπίσει ένα ποίημά της το οποίο, ανάμεσα σε άλλα ποιήματα, είχα σχολιάσει με δυσμενή ανάλυση. Δεν αντέκρουσε κανένα σημείο μου και απλώς μας βεβαίωσε πως η καθηγήτρια που δίδασκε στο εργαστήριο ποιητικής τέχνης θεωρούσε ικανοποιητικά τα ποιήματά της, οπότε δεν χρειαζόταν να ασχοληθεί με τη δική μου κριτική! Ούτε η δασκάλα της ούτε η ίδια πρόκειται να μάθουν ποτέ τι είναι καλή ποίηση.
Η κα Αμαλία έχει καλό γούστο στη μουσική αφού αναφέρει τους Μότσαρτ και Βιβάλντι, μα κάνει λάθος να ακολουθεί αβασάνιστα, ως φαίνεται, τον Φελίνι και την τρέχουσα αντίληψη στον Ποιητικό Κύκλο πως σχεδόν οτιδήποτε με κομμένες γραμμές είναι ποίηση!
Κάθε έργο τέχνης, οπωσδήποτε, μεταδίδει συγκίνηση. Το ίδιο κάνει και μια διατριβή, αλλά με λιγότερη ένταση. Στην πραγματικότητα, οποιοδήποτε φαινόμενο προκαλεί μεγάλη ή ελάχιστη συγκίνηση. Απλώς δεν το προσέχουμε όπως δεν προσέχουμε ότι σε αυτήν τη μετάδοση συνδράμει σε μικρό ή μεγάλο βαθμό και το «νόημα». Αλλιώς έχουμε κάποια «α-νοησία»….
Από τον Αριστοτέλη και τους μεγάλους Λατίνους (Βιργίλιος, Οράτιος) ως τους μεγάλους Ελισαβετιανούς της Αγγλία (16ος αιώνας) ο σκοπός της Ποίησης είναι να διδάσκει και να ευφραίνει (στη λακωνική διατύπωση του Sir Philip Sidney «poetry’s end: to teach and delight») ή όπως το έθεσε (πάλι ο Αριστοτέλης) και ο μοντέρνος σπουδαίος Αμερικανός ποιητής Robert Frost – «poetry begins with pleasure and ends in wisdom». Δύσκολο δίχως «νόημα»!
1 Comment
Amalia Panou
“Συχνά αναγνώ-στες/-στριες γράφουν κάποιο σχόλιο διαφωνώντας με κάποια ιδέα σε μια ανάρτηση, μα δεν θέλουν συζήτηση. Δεν θέλουν να μάθουν τον αντίλογο, κι ας είναι έωλος ο σχολιασμός τους – ή συγχυσμένος αν όχι κι εντελώς παράλογος.”
Από που συνάγετε το συμπέρασμα ότι “δεν θέλουμε να μάθουμε τον αντίλογο”; Το ότι διαβάζουμε τα άρθρα σας (και τις απαντήσεις σας στα σχόλια), έστω και αν δεν απαντάμε σε κάθε επιμέρους σημείο, σημαίνει κατά τη γνώμη σας ότι δεν θέλουμε «συζήτηση»;
Όπως δέχομαι την άποψη του Φελίνι περί συγκίνησης και εξήγησης, δέχομαι επίσης ότι τα δύο δεν είναι ερμητικά διαχωρισμένα όπως αναφέρατε στην απάντησή σας. Δέχομαι επίσης και δημιουργούς που «η Τέχνη τους και συγκινεί και διδάσκει» (ευτυχώς στην ιστορία της Τέχνης υπήρξαν ορισμένοι). Η αντίθεσή μου είναι σε ότι παρουσιάζεται ως «Τέχνη», ενώ το μόνο που που επιδιώκει είναι να διδάξει. Στην οποία αν εφαρμόσουμε το «τεχνικό υποδεκάμετρο» που προτείνετε σε πολλές δημοσιεύσεις σας, ίσως οι μετρήσεις να βγούν άψογες, αλλά η συγκίνηση απουσιάζει εκκωφαντικά!
“Η κα Αμαλία έχει καλό γούστο στη μουσική αφού αναφέρει τους Μότσαρτ και Βιβάλντι, μα κάνει λάθος να ακολουθεί αβασάνιστα, ως φαίνεται, τον Φελίνι και την τρέχουσα αντίληψη στον Ποιητικό Κύκλο πως σχεδόν οτιδήποτε με κομμένες γραμμές είναι ποίηση!”
Πώς «φαίνεται» από το σχόλιό μου ότι «ακολουθώ αβασάνιστα την τρέχουσα αντίληψη … πως σχεδόν οτιδήποτε με κομμένες γραμμές είναι ποίηση»;
Πού βασίζετε την άποψή σας ότι κάθε διαφωνία με τα γραφόμενά σας είναι «έωλη, συγχυσμένη, παράλογη»;
Ίσως τελικά η απάντηση στα παραπάνω βρίσκεται στην τελευταία αποστροφή της απάντησής σας στο σχόλιό μου:
“Τελικά, δεν ασχοληθήκατε με το κύριο θέμα και τα δείγματα διαφορετικής ποιότητας ποίησης.”
Διακρίνω μια «παράξενη» αντίληψη για το τι θα πρέπει κάποιος αναγνώστης να σχολιάζει και τι όχι. Μάλλον δεν έχετε συνηθίσει στην έκφραση «ελεύθερης» άποψης από εκείνους στους οποίους υποτίθεται ότι απευθύνεστε, πολύ δε περισσότερο «αντίθετης» με τη δική σας.