(Αρμονία και θάλασσα)
1. Σε αυτό το άρθρο εξετάζω δυο κύρια λογοτεχνικά μέσα που ο Βενέζης χρησιμοποιεί τακτικά κι έτσι δημιουργεί τη μαγική, σχεδόν παραμυθένια, ατμόσφαιρα του μυθιστορήματος. Ένα είναι μια ανθρώπινη ποιότητα που δίνει ζωντάνια όχι μόνο σε ζώα και δέντρα μα και σε άψυχα πράγματα όπως κύματα και βουνά.
Άλλο είναι η επαναληπτική χρήση ενός στοιχείου όπως το φως και η θάλασσα με την ίδια συμβολική σημασία. Και τα δυο αυτά στοιχεία, καθώς εμφανίζονται σε διάφορα, πάντα κομβικά μέρη της αφήγησης, δίνουν ενότητα στο βιβλίο.
Το στοιχείο παραμυθιού γίνεται πειστικό, διότι ο αφηγητής είναι αγόρι έξι ως 12 ετών το οποίο, όπως όλα τα μικρά παιδιά, πιστεύει φαινόμενα έξω ή πάνω από τον συνηθισμένο ρεαλισμό των μορφωμένων ενήλικων. Αλλά και στη σύνολη κοινωνία της Αιολίδας υπάρχουν παραδόσεις και προκαταλήψεις που δεν θα ονομάζαμε ‘‘ρεαλιστικές’’. Όπως ο Κοσμάς Λίβας με το στοιχειό του και ο Μανώλης Λύρας με τη γοργόνα, αδελφή του Μεγαλέξαντρου, που ήθελε τη βεβαίωση πως ‘‘ο μεγάλος βασιλιάς ζει’’ (1.7)!
2. Η θάλασσα είναι το μεγάλο, οικουμενικό στοιχείο. Ακόμα και λύκοι στο τραγούδι του Λαζό-εφφέ την αναζήτησαν: πέρασαν την Αρμυρή Έρημο και μπήκαν σε μεγάλο δάσος και ρώτησαν το ετοιμοθάνατο ελάφι για τη θάλασσα. Και άρχισαν να κλαίνε με ουρλιαχτά τη μοίρα και την ερημιά τους όταν έμαθαν πως δεν θα τη φτάσουν ποτέ (1.2)!
Πολύ λεπτότερη χρήση του συμβόλου γίνεται όταν συγκρίνονται τα μάτια του κυνηγού που έχουν κλαδιά και φύλλα (βουνό και δάσος) και της Άρτεμης που έχουν δελφίνια και κύματα επειδή το κορίτσι είναι από το Αιγαίο, όχι από το δάσος (1.8). ‘‘Το Αιγαίο δεν είναι μόνο φως και θάλασσα. Μπαίνει μες στην καρδιά των ανθρώπων, γίνεται πρώτα ένας χτύπος, ύστερα άλλος, ώσπου γίνεται όλοι οι χτύποι της καρδιάς. Μπαίνει μες στις φλέβες και γίνεται αίμα… Μπαίνει μες στη μνήμη κι από τότε τίποτα δεν μπορεί να το σβήσει ως την ώρα του θανάτου. Το Αιγαίο σε φωνάζει πάντα και σε καλεί’’ (2.2). Και στις τελευταίες σελίδες του βιβλίου (3.4): ‘‘Τα άστρα έχουν όλα βγει. Ταξιδεύουν στο Αιγαίο τα παιδικά όνειρά μας. Το κύμα χτυπά τη μάσκα του καϊκιού μας και τα κοιμίζει. Κοιμηθείτε, όνειρά μας.’’
3. Η θάλασσα βρίσκεται σε αρμονία με το φως. Από τις πρώτες παραγράφους έχουμε το μήνυμα των κυμάτων στην Αιολική Γη: ‘‘Ας της πούμε για το νησί, τη νέα γη που έδεσε το φως με τη γαλήνη, για τη γραμμή και την κίνησή του που είναι τόσο ήμερη σα να ‘χει μέσα της τη σιωπή…το θαύμα του Αιγαίου!’’ Όλα τα κύματα ‘‘λέγαν για το παιχνίδι της γραμμής του νησιού, για το παιχνίδι της αρμονίας και της σιωπής’’ (1.1).
Μετά είναι η αρμονία νυχτερινής δροσιάς, άστρων και γης: ‘‘Ήταν οι νεκρές νύχτες. Σε βουβά κύματα κατέβαινε απ’ τα σύννεφα κι απ’ τα βουνά η δροσιά, κατέβαιναν και κάθονταν πάνω στα φύλλα οι στάλες. Το ταξίδι τους ήταν αδιατάραχτο, στην καθαρή ατμόσφαιρα που πλέανε κανένα κακό συναπάντημα δεν είχανε μονάχα οδηγό τους και σύντροφο είχαν τα άστρα….από τότε που γεννηθήκανε ψηλά οι στάλες της δροσιάς, η γη ήταν η μαγική χώρα που προορίζονταν. Ξέραν πως τελικά εκεί ήταν η μοίρα τους κι έτσι η γη τις τραβούσε να πέσουν να χαθούν….[στη] γοητεία του τέλους.’’ (1.3 αρχή)
Το καραβάνι με τις καμήλες επίσης έχει την αρμονία του. Πίσω από τον τσιτμή καμηλιέρη παίζουν ήχοι, εφτά, οχτώ φωνές ‘‘- αυτές όλες είναι οι φωνές του κόσμου’’. Ο πρώτος ήχος του κουδουνιού στην πρώτη καμήλα είναι ‘‘ψιλός νεανικός ήχος’’. Ο δεύτερος ‘‘πιο βαρύς’’. Ο τρίτος ‘‘αυστηρός, αργός, δένει τους πρώτους.’’ Σε αυτήν την τάξη ‘‘τίποτα δεν μπορεί να ταράξει την πειθαρχία αυτών των πίσω ήχων. Επιβεβαιώνουν την καλή τάξη, τη συμφωνία του κόσμου.’’ Αν λείψει ένας ήχος ξαφνικά, ο καμηλιέρης καταλαβαίνει πως ‘‘η αρμονία πάσχει…κάτι χάλασε στην τάξη του κόσμου.’’ Τότε κατεβαίνει απ’ το γαϊδούρι του και βρίσκει την καμήλα που ξέκοψε και την ξαναδένει στο καραβάνι. (1.6)
4. Ούτε ο θάνατος, όπως ο θάνατος του αγαπημένου κυνηγού της Άρτεμης, της Ντόρις και όλης της περιοχής, δεν διαταράζει αυτήν την οικουμενική αρμονία που είναι και η τάξη των πραγμάτων στη φύση.
Όταν μεταφέρουν το πτώμα του ενώ η Ντόρις και η Άρτεμη είναι πάνω στο άλογο, σφιχτά ενωμένες στη θλίψη της απώλειας, η Φύση γνωρίζει.
‘‘Έπεφτε το βράδυ. Οι οξιές πήραν το μήνυμα, το ψιθύρισαν μες στα φύλλα τους το δώσανε…σ’ όλη τη χώρα τους:…Ο κυνηγός σκοτώθηκε! Το άκουσαν οι αγριοβαλανιδιές και το ψιθυρίσανε στους περαστικούς τσαλαπετεινούς και στ’ αγριοπερίστερα. ‘Ο κυνηγός σκοτώθηκε… Ήταν κυνηγός σωστός!’ ‘Τότες γιατί πέθανε;’ Ρώτησαν οι τσαλαπετεινοί και τ’ αγριοπερίστερα. ‘Από αγάπη’, είπαν οι βαλανιδιές. Τα πουλιά πήραν την παράξενη λέξη στο στόμα τους και τη φέραν στο Ποτάμι των Τσακαλιών. Το ποτάμι την πήρε, την κατέβασε χαμηλά, εκεί που δένεται με τη θάλασσα και την έστειλε στα κύματα του Αιγαίου, να γίνει κύματα.’’ (2.10)
Όλη η Φύση είναι ζωντανή, ενσυνείδητη σε συνεχή επικοινωνία κι ενότητα. Εδώ σμίγουν όλες οι βασικές ιδέες – θάλασσα, ησυχία, σύνδεση των στοιχείων της φύσης σε μια αρμονική τάξη και η “αγάπη” την οποία ψιθυρίζουν ατελεύτητα τα κύματα – υπονοώντας πως είναι μια αιώνια δύναμη.
Αυτά τα στοιχεία και το αρμονικά εκφρασμένο δέσιμό τους είναι ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες που κάνουν την Αιολική Γη τόσο ξεχωριστό βιβλίο!
