Στο 20ο κεφάλαιο του Κατά Ιωάννη, κάποιοι Έλληνες (ίσως Εβραίοι της διασποράς σε ελληνική παροικία), που είχαν έρθει για το Πάσχα, ζήτησαν να δουν τον Ιησού και οι μαθητές Φίλιππος και Ανδρέας το είπαν στον δάσκαλο τους (20-23). Εκείνος, αντί να απαντήσει στο αίτημα, άρχισε να κηρύττει: «Ήρθε η ώρα να δοξασθεί ο υιός του ανθρώπου…» Και συνέχισε για ολόκληρο το κεφάλαιο και δεν μαθαίνουμε τίποτα περισσότερο για τους Έλληνες που ήθελαν να τον δουν! Συνέχισε ο Ιησούς: «Αν ένας κόκκος σιταριού δεν πέσει στη γη και πεθάνει, μένει μοναχός. Αν όμως πεθάνει, θα φέρει πολύ καρπό [στο στάχυ]. Όποιος φυλάει την ψυχή του, θα τη χάσει. Όποιος τη μισήσει στον κόσμο αυτό, θα την φυλάξει σε αιώνια ζωή.»
Εδώ καταφανώς έχουμε μια συρραφή όπου κείμενα από διαφορετικές πηγές σμίγουν και χάνεται η αρχική λογική συνέχειά τους. Υπάρχουν πολλές τέτοιες συρραφές στον Ιωάννη (και στα άλλα ευαγγέλια). Στον Ιωάννη όμως δεν υπάρχουν βιογραφικές λεπτομέρειες. Υπάρχουν μακροσκελείς μονόλογοι όπου ο συγγραφές επεξηγεί τον σωτήριο ρόλο του Ιησού ή βάζει λόγια στο στόμα του Ιησού για τη θεϊκή φύση του και την αποστολή του να σώσει τον κόσμο.
«Στην αρχή ήταν ο Λόγος και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό και Θεός ήταν ο Λόγος.» Έτσι αρχίζει αυτό το ευαγγέλιο. Ο Λόγος είναι από την ελληνική φιλοσοφική παράδοση – η λογική, το μέτρο, η σοφία – μα επίσης (από την ιουδαϊκή παράδοση) η λαλιά του Θεού. Μέσω αυτού δημιουργεί. Και ο Ιωάννης προσθέτει πως αυτός ο Θεός-Λόγος είναι «το φως το αληθινό που φωτίζει κάθε άνθρωπο ερχόμενο στον κόσμο» (1.9). Μα λίγο αργότερα (1.13) «ο Λόγος σάρκα έγινε» στον «μονογενή υιό» δηλαδή τον Ιησού.
Μερικοί θεολόγοι θεωρούν (στην ημιμάθειά τους) πως αυτό είναι νέο κόνσεπτ του Ιωάννη – η Θεϊκή Σοφία να ενσαρκώνεται ως υιός του Θεού και να σώζει τον κόσμο. Αγνοούν πως στη Βεδική παράδοση της Ινδίας, στις Ουπανισάδες και άλλα ιερά κείμενα (όχι βουδιστικά) συχνά ο Θεός στέλνει τον γιο του να κατατροπώσει τις διαβολικές λεγεώνες του κακού που τυραννούν τον κόσμο.
Χρειάζεται, όμως, να γίνουν μερικές διευκρινίσεις. Το Κατά Ιωάννη γράφτηκε τελευταίο, πολύ αργότερα από τα άλλα 3 ευαγγέλια, και στην Ελληνική, όχι Αραμαϊκή. Ο δε συγγραφέας δεν είναι Εβραίος, αφού αναφέρει τους «Ιουδαίους» (και όχι ο λαός/όχλος/κόσμος, όπως στα άλλα 3) πάνω από 10 φορές (3.25, 5.1, 16 κ.λπ. κ.λπ.) και ιδίως στο 19.40, όπου το σώμα του νεκρού Ιησού τυλίχτηκε και αρωματίστηκε «κατά το έθιμο των Ιουδαίων να θάβουν». Κανείς Εβραίος δεν θα έκανε τέτοια διατύπωση! Οπότε, ούτε αυτός (όπως και ο Παύλος) δεν ήταν μαθητής του Ιησού και δεν άκουσε τη διδασκαλία του απευθείας.
Είναι και διαφορετικός από τον Ιωάννη που έγραψε την Αποκάλυψη (στην Πάτμο). Τα δύο κείμενα διαφέρουν πάρα πολύ και ως προς τα θέματα και ως προς το ύφος γραφής. Πολλοί Πατέρες, όπως ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος, δεν συμπεριέλαβαν την Αποκάλυψη στη δική τους Καινή Διαθήκη.
Δύο αξιοπρόσεκτα σημεία είναι η ανάσταση του Λαζάρου και ο γάμος στην Κανά. Η ανάσταση του Λαζάρου περιγράφεται λεπτομερώς καθώς και η φιλία του Ιησού με εκείνον και τις αδελφές του στα κεφάλαια 11 και 12. Παρότι υπήρχε πολύ στενή σχέση και η ανάσταση έγινε μπροστά στους κατοίκους του χωριού, κανένα από τα τρία άλλα ευαγγέλια δεν αναφέρει ούτε τη σχέση ούτε το «θαύμα» της ανάστασης – μόνο το Κατά Λουκά στο 10.38-42 αναφέρει μια επίσκεψη του Ιησού στη Βιθυνία και το γεύμα με τη Μαρία και τη Μάρθα. Γιατί, άραγε δεν αναφέρεται κοτζάμ ανάσταση; Δεν θα έπρεπε να είχε βουίξει ολόκληρη η Παλαιστίνη; Τα άλλα ευαγγέλια δεν αναφέρουν τον γάμο στην Κανά, επίσης, όπου ο Ιησούς έκανε, κατά τον Ιωάννη, το πρώτο του «σημείο» (= θαύμα) μετατρέποντας το νερό σε εξαίρετο κρασί! Πώς και αγνοούνται αυτά τα δυο τόσο σημαντικά «γεγονότα»;…
Άλλο αξιοπρόσεκτο σημείο βρίσκουμε στο 14.6, όπου ο Ιησούς λέει «Εγώ είμαι η οδός και η αλήθεια και η ζωή. Αν γνωρίσετε εμένα θα γνωρίσετε και τον Πατέρα». Με ποιο τρόπο ακριβώς γίνεται ο Ιησούς η ζωντανή ενσωμάτωση της οδού; Με την πίστη μόνο, όπως και στη διδασκαλία του Παύλου; Το ευαγγέλιο δεν λέει. Μα και στο 16.12 λέει: «Έχω ακόμα πολλά να σας πω, μα τώρα δεν μπορείτε να τα βαστάξετε. Μα όταν έρθει το Πνεύμα της Αλήθειας θα σας οδηγήσει στην αλήθεια». Δεν λέει όμως πότε και πώς θα έρθει το Πνεύμα.
Σημαντικό, επίσης, μου φαίνεται και το επεισόδιο «του άπιστου Θωμά». Στο 20.19-26, όταν οι μαθητές λένε στον Θωμά πως ο Κύριος παρουσιάστηκε μετά την Ανάστασή του, ο Θωμάς ο Δίδυμος, που έλειπε τότε, είπε πως θα πίστευε μόνο αν έβαζε το χέρι του «στον τύπο των ήλων (= στην ουλή των καρφιών) και αγγίξει την ουλή στο πλευρό του». Πάλι, τα άλλα 3 ευαγγέλια δεν αναφέρουν αυτό το περιστατικό. Γιατί μόνο το Κατά Ιωάννη; Υπήρξε τέτοιο περιστατικό ή το επινόησε ο συγγραφέας για να απαξιώσει τον Θωμά – όπως ο Παύλος κατηγόρησε τον Πέτρο για υποκρισία (Προς Γαλάτες 2.11-14);
Όπως γνωρίζουμε τώρα, μετά την ανακάλυψη των Γνωστικών κειμένων στο Nag Hammadi, ο Θωμάς έγραψε το δικό του ευαγγέλιο με 114 λόγια του Ιησού μόνο. Αυτά, όπως έχω δείξει σε άλλα άρθρα (Φιλ 33-36), παρουσιάζουν μια εντελώς διαφορετική διδασκαλία από την Καινή Διαθήκη και την επίσημη χριστιανική θεολογία όλων των μεταγενέστερων και σύγχρονων εκκλησιών. Η Γνωστική είναι μια διδασκαλία αυτογνωσίας, εσωτερισμού και μυστικισμού, που συγγενεύει πιο πολύ με το μονιστικό Βεδάντα παρά με Ιουδαϊσμό ή ελληνική φιλοσοφία. Το Κατά Ιωάννη προσπάθησε να στηρίξει την εκδοχή που έγινε η επίσημη θρησκεία.
Αλλά ποια είναι η αληθινή διδασκαλία; Το Κατά Ιωάννη γράφτηκε(αρχές 2ου αιώνα) από κάποιον που ούτε Εβραίος ήταν ούτε είχε γνωρίσει και μαθητεύσει στον Ιησού. Το Κατά Θωμά γράφτηκε (γύρω στο 50) από τον μαθητή του Ιησού. Ποιον θα πιστέψουμε;….
