Γράφω με αφορμή ένα άρθρο του Ανδρέα Δρυμιώτη Το σημαντικότερο πρόβλημα της xώρας Καθημερινή, 22.03.2026
Ο πλέον γνωστός και εντυπωσιακός αφορισμός για την παιδεία αποδίδεται στον Ιρλανδό δημοσιογράφο, φιλόσοφο και βουλευτή Edmund Burke: “Education is the cheapest defence of a nation”. «Η παιδεία είναι η φθηνότερη άμυνα ενός έθνους». Επειδή, όμως, «ουδέν καινόν υπό τον ήλιον», αξίζει να δούμε τι είπε 2.000 χρόνια πριν ο δικός μας Ισοκράτης: «Τῆς μὲν γὰρ πόλεως τὰ τείχη καὶ τὰς τριήρεις ἡγοῦνται δύναμιν εἶναι, ἐγὼ δὲ τὴν παιδείαν τῶν πολιτῶν». «Μερικοί νομίζουν ότι η δύναμη μιας πόλης είναι τα τείχη και τα πλοία της· εγώ όμως θεωρώ δύναμή της την παιδεία των πολιτών της». Νομίζω ότι ο Edmund Burke μάλλον αντέγραψε τον Ισοκράτη. Αλλά και ο Αριστοτέλης είπε περίπου τα ίδια για την παιδεία. Συγχωρήσατέ μου την παράθεση των κειμένων στα Αρχαία Ελληνικά, αλλά τα βρίσκω πολύ ωραία και μου θυμίζουν τα μαθητικά μου χρόνια, τότε που με δυσκολία τα μαθαίναμε: «Τῶν δὲ πραγμάτων ἡ παιδεία ἡ τῶν νέων σπουδαιοτάτη». «Από όλα τα ζητήματα της πολιτείας, η εκπαίδευση των νέων είναι το σημαντικότερο».(….)
2 Σεπτεμβρίου 1958, [στις ΗΠΑ] ψηφίστηκε το National Defense Education Act (NDEA). (….) Ο νόμος προέβλεπε σημαντική οικονομική ενίσχυση για τα σχολεία και τα πανεπιστήμια. Χρηματοδότησε εργαστήρια φυσικών επιστημών, βελτίωσε τη διδασκαλία των μαθηματικών και ενίσχυσε την εκπαίδευση των εκπαιδευτικών. Παράλληλα, εισήγαγε προγράμματα φοιτητικών δανείων και υποτροφιών, δίνοντας τη δυνατότητα σε περισσότερους νέους να σπουδάσουν σε πανεπιστήμια. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε επίσης στη διδασκαλία ξένων γλωσσών και στη μελέτη άλλων χωρών, ώστε οι Ηνωμένες Πολιτείες να κατανοούν καλύτερα τον διεθνή πολιτικό και πολιτισμικό ανταγωνισμό της εποχής.
Το National Defense Education Act θεωρείται σήμερα σημείο καμπής στην ιστορία της αμερικανικής εκπαίδευσης. Ενίσχυσε σημαντικά τη σχέση μεταξύ εκπαίδευσης, επιστημονικής έρευνας και εθνικής ασφάλειας. Παράλληλα, συνέβαλε στη δημιουργία της επιστημονικής και τεχνολογικής βάσης, που επέτρεψε στις Ηνωμένες Πολιτείες να πρωταγωνιστήσουν στην εξερεύνηση του Διαστήματος και σε πολλούς άλλους τομείς της σύγχρονης επιστήμης.
Ο πρόεδρος Τραμπ έχει διαταράξει θυελλωδώς (2025-26) αυτό το καθεστώς καταργώντας πολλά πανεπιστημιακά τμήματα έρευνας και μη χρηματοδοτώντας άλλα επειδή δεν υποστηρίζουν τις δικές του και τις κομματικές του επιδιώξεις.
Αλλά ο Ανδρέας Δρυμιώτης δίνει μια ακόμα άποψη της Παιδείας. Αφού αναφέρει τον θάνατο δια αυτοκτονίας της Καθηγήτριας στη Θεσσαλονίκη (Φεβ. 2026) μνημονεύει 2 δημόσια περιστατικά μαθητικής αταξίας από το παρελάσεις το 2011 και το 2010:
Θυμήθηκα δύο περιστατικά μαθητικών παρελάσεων στην Ελλάδα τα οποία προκάλεσαν έντονη δημόσια συζήτηση και έγιναν σύμβολα μιας ευρύτερης κοινωνικής και πολιτικής έντασης: οι μούντζες μαθητών προς την εξέδρα των επισήμων και το λεγόμενο «παράξενο περπάτημα», που πολλοί συνέκριναν με το περίφημο silly walk.(….) Η έλλειψη οποιασδήποτε συνέπειας για τους παραβατικούς μαθητές, οι οποίοι ήταν γνωστοί λόγω τηλεόρασης, λειτούργησε σαν αποδοχή της παραβατικότητας, η οποία φυσικά εξελίσσεται σε άλλες μορφές. Σχολείο χωρίς τιμωρία δεν επιτελεί τον προορισμό του. Ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο έχουμε φτάσει στις απαράδεκτες σημερινές συνθήκες. Νομίζω ότι στην Ιταλία, αν η βαθμολογία στη Διαγωγή είναι 6/10, ο μαθητής μένει στην ίδια τάξη του Λυκείου, έστω κι αν έγραψε 20 στα Μαθηματικά!
Τονίζω τις τελευταίες προτάσεις διότι δίχως καλή διαγωγή δεν έχουμε καλούς, υπεύθυνους πολίτες. Ούτως ή άλλως, πολύ γρήγορα, αν η διαγωγή δεν είναι καλή (πάνω από 6 στους 10 βαθμούς), το όποιο σύστημα παιδείας θα καταρρεύσει σε αγριότητες βαρβαρότητας.
Η διαγωγή υπονοεί ηθική συμπεριφορά! Και αυτό είναι το μέγα ζητούμενο!
Αντιγράφω λοιπόν από άρθρο του Πύλαρου, ΠΟ341: Παιδική παραβατικότητα και δικαιολογίες:
Απορείς πώς κανείς δεν βλέπει ότι λείπει η θέληση να δοθεί πειθαρχία στο σπίτι και στα εκπαιδευτικά ιδρύματα σε όλες ανεξαίρετα τις βαθμίδες και ηθική παιδεία:
«Θα μελετάτε και δεν θα βλάπτετε άλλους!»
Έχει τώρα εισαχθεί η διδασκαλία της Ηθικής για παιδιά διαφορετικών θρησκευμάτων και άθεων ή σκεπτικιστών – στη θέση της διδασκαλίας του Χριστιανισμού στα Θρησκευτικά.
Αλλά εγείρονται ερωτήματα. Τι είδους Ηθική θα διδάσκεται; Και θα είναι θεωρητική μόνο ή θα υπάρχει καθοδήγηση κι επιμονή στην εφαρμογή της; Ποιοι θα τη διδάσκουν; Μήπως θα χρειαστούν άνδρες και γυναίκες που ακολουθούν κάποιο σοβαρό ηθικό σύστημα; Υπάρχουν άραγε τέτοια πρόσωπα; Αν όχι, τότε ποιοι θα διδάσκουν;….
