Νικόδημος
1. Ο Gauḍapāda θεωρείται να είναι δάσκαλος του δασκάλου του Śaṅkara, ή και παλαιότερος, κι έγραψε (ή συνέθεσε) μετρικά σχόλια στη Māṇḍūkya Ουπανισάδα που εξετάζει τη σημασία του ήχου ΩΜ. Τα σχόλια του λέγονται kārikās και διαιρούνται σε 4 κεφάλαια. Στο 2.17 λέει: – “Όπως ένα σκοινί που δεν έχει κοιταχτεί καλά μπορεί στο σκοτάδι να-μοιάζει-στη-φαντασία-μας [λόγω του σκοταδιού της άγνοιας] με άλλα πράγματα.”
Και ο Σάνκαρα σχολιάζει επιπλέον: Ο Εαυτός ομοίως μοιάζει να είναι ξεχωριστό πλάσμα ή η ζωτική ενέργεια (prāṇa) διότι δεν έχει εξεταστεί στην αληθινή του φύση που είναι αγνή νοημοσύνη, ύπαρξη απλή κι ουσία ενιαία ((a–dvaya) και διαφορετική από τις ανάξιες ιδιότητες του κόσμου όπως ο σανσάρας (= αλυσίδα ενσωματώσεων), αιτία-και-αποτέλεσμα κλπ.
2. Ο Σάνκαρα χρησιμοποιεί αυτήν την αναλογία για να δείξει πως το Μπράχμαν, ως Πρωτουσία και Πρωταιτία των πάντων δεν τροποποιείται. Η εμφάνιση μεγάλης ποικιλίας μορφών και ονομάτων στον κόσμο, όπως τεράστια ποικιλία δοχείων από πηλό, δεν οφείλεται στην τροποποίηση της ουσίας του Μπράχμαν αλλά στην υπερεπιβολή μορφών και ονομάτων της άγνοιας (ή πλάνης māyā).
Είναι η άγνοια ή παρανόηση avidyā που δημιουργεί και υπερεπιβάλλει πάνω στο σκοινί την εικόνα του φιδιού. Και είναι η άγνοια, η μη ενδελεχής εξέταση της φύσης του Εαυτού, που φτιάχνει τις πλανερές εικόνες πως είναι το περιορισμένο θνητό σώμα ή ο νους ή η ζωτική ενέργεια και ό,τι άλλο. Στην πραγματικότητα ο Εαυτός, η ουσία ή φύση του, δεν αλλάζει, δεν μεταβάλλεται, δεν τροποποιείται.
Στα σχόλια στη Chāndogya Ουπ. 6.2.2 ο Σάνκαρα αναφέρεται στον πηλό και τα δοχεία εκτενώς μα και στη σκοινί-φίδι αναλογία εξηγώντας: “Η διαμόρφωση της τροποποιημένης εικόνας (vikāra-saṃsthāna-) [του κόσμου] γίνεται λόγω των χωριστών μερών που η διάνοια (buddhi) επιβάλλει-φαντασιaκά (parikalp-) πάνω στην αληθινή ύπαρξη sat (ον, ουσία, οντότητα), όπως ακριβώς η διαμορφωμένη εικόνα του φιδιού εγείρεται [στον νου] με συστατικά που επιβάλλονται πάνω στο σκοινί.” Για τον Σάνκαρα ο κόσμος έχει πραγματικότητα μα μόνο επειδή η πηγή προέλευσής του είναι η πραγματικότητα – η αμετάβλητη Πρωτουσία του Μπράχμαν.
3. Αξίζει σε αυτό το σημείο να αναφερθεί και η άλλη θεώρηση του Βεδάντα που θέλει την Πρωτουσία του Μπράχμαν να μετατρέπεται στις ονομασίες-μορφές-λειτουργίες που συναποτελούν στην απέραντη ποικιλία τους το γνωστό μας Σύμπαν. Αυτή η θεώρηση που αναπτύχθηκε και ίσως τώρα κυριαρχεί στους κύκλους Βεδάντα πήρε τον τίτλο parināma-vāda. Μάλιστα ο Vallabha-ācarya (1478-1530 κε) επινόησε τον όρο avikṛta-parināmin για το Μπράχμαν: το ατροποποίητο εξελισσόμενο/μεταβαλλόμενο.
Ο Σάνκαρα εμμένει σταθερά στο ότι το Μπράχμαν δεν μεταβάλλεται όπως τονίζουν οι Ουπανισάδες. Διότι μόνο κάτι που έχει συστατικά μπορεί να μεταβάλλεται. Η φωτιά βγάζει φλόγες και σπίθες που όμως παραμένουν φωτιά. Ομοίως ο αφρός στην επιφάνεια της θάλασσας είναι θαλασσινό νερό. Δεν αλλάζει η βασική ουσία. Η Πρωτουσία του Μπράχμαν είναι αγνή, απλή ουσία “δίχως συστατικά” – avyaya ή an-avayava. Π.χ. Īśā Ουπ 8, ή Kațha 1.2.22 anavasteṣu avastitam “σταθερό/αμετάβλητο ανάμεσα στα ασταθή/μεταβλητά” – και αλλού. Αυτή η θεώρηση ονομάστηκε vivarta-vāda, “θεώρηση όπου το σύμπαν είναι πλάνη και μόνο το Μπράχμαν είναι πραγματικότητα”.
