Η Maitrī Ουπανισάδα λέει (6.34) mana eva manuṣyāṇāṃ kāraṇaṃ bandhanamokṣayoḥ: “ο νους των ανθρώπων είναι μόνος η αιτία για αιχμαλωσία ή λύτρωση“. Όλα τα δόκανα που μας παγιδεύουν στη δυστυχία της ψευδαπάτης του κόσμου βρίσκονται στον νου. Εκεί βρίσκονται και όλα τα εφόδια που μπορούν να μας ελευθερώσουν.
Η νοοτροπία του υλισμού είναι μια από τις μεγάλες παγίδες αιχμαλωσίας. Η αγγλική ονομασία για “υλισμό” είναι materialism, μα τώρα σταδιακά αλλάζει σε physicalism – παίρνοντας μια ονομασία που έχει για βασικό θέμα την ελληνική λέξη “φύση-”, κι έτσι δίνει μια απόχρωση φυσικότητας!
Αυτή η νοοτροπία, κυρίαρχη στον επιστημονικό κόσμο, θέλει τον νου να είναι προϊόν του εγκεφάλου, αφού, αν νεκρωθεί αυτός, ο νους εξαφανίζεται και το άτομο πεθαίνει. Σωστά, έτσι φαίνεται. Μα υπάρχει και άλλη θεώρηση.
Η Chāndogya Ουπανισάδα 8.12.5 λέει “Ο νους είναι το θεϊκό μάτι του Εαυτού που σαν παράθυρο επικοινωνίας ανοίγει στον κόσμο, χοντρό και λεπτό, κοντά και μακριά“. Και η Kauṣītaki Ουπ. 2.1. λέει “Ο νους είναι αγγελιαφόρος/απόστολος (dūta) του [Απόλυτου Εαυτού] Μπράχμαν που είναι ζωή“. Είναι η ενέργεια της Συνειδησίας του Εαυτού που μεταφέρει τη βούλησή του στον γνωστό μας κόσμο: αντιλαμβάνεται, σκέφτεται, αξιολογεί, διακρίνει, φροντίζει, συγκρίνει, υπολογίζει, χαίρεται, σχεδιάζει, οραματίζεται κ.λπ.
Έτσι, για τους επιστήμονες με υλιστική νοοτροπία, το κυνήγι ακριβέστερου προσδιορισμού του νου γίνεται πιο δύσκολο και από το κυνήγι του μυθικού μονόκερου, διότι είναι με τον ίδιο τον νου που οι άνθρωποι επιδίδονται στο κυνήγι αυτό και οι κυνηγοί δεν φαίνονται να θέλουν να κοιτάξουν εντός και να ερευνήσουν τη φύση του νου και της συνειδησίας τους.
Συχνά χρησιμοποιείται το κβαντικό πεδίο για να προστατευτεί η υλιστική (ή physical) θεώρηση. Μα υποατομικά σωματίδια κι άλλα μόρια δεν σκέφτονται ή αισθάνονται όπως εμείς. Ακόμα και τα οργανικά κύτταρα του εγκεφάλου δεν το κάνουν και δεν διαφέρουν τόσο πολύ από τα κύτταρα της καρδιάς ή του συκωτιού.
Τα κβαντικά σωματίδια είναι περισσότερο μαθηματικά κατασκευάσματα παρά υλικά σώματα με ιδιότητες απτών, ορατών πραγμάτων. Πώς λοιπόν βράχια, βουνά, θάλασσες, σύννεφα, δέντρα, ζώα απόκτησαν τις υλικές ιδιότητές τους; Πώς έχουμε τη σκληρότητα του γρανίτη και τη γλύκα του σταφυλιού;
Και πώς από τα εγκεφαλικά κύτταρα αποκτήσαμε τον νου, που είναι τόσο άυλος και αγκαλιάζει όλο το σώμα και συλλογίζεται όλο το σύμπαν και τη δική του προέλευση; Όσο κι αν εξεταστούν τα εγκεφαλικά κύτταρα, δεν αποκαλύπτουν πώς τα αόρατα φωτόνια, τα κβάντα του φωτός, γίνονται η λαμπερή πολύχρωμη όραση και πώς οι εντυπώσεις μετατρέπονται στο τρισδιάστατο φωτεινό ή σκοτεινό σύμπαν.
Ο πιονιέρος της Κβαντικής Max Planck δήλωσε ευθέως πως η Συνειδησία είναι πρωταρχική και δεν μπορείς να βρεις κάτι πιο πίσω (ή πιο πάνω): τα λόγια του σημαίνουν πως δεν υπάρχει κάτι πρότερο που είναι αιτία της ύπαρξής της. Ο δε Erwin Schrödinger πίστευε πως η συνειδησία δεν μπορεί να διαιρεθεί: είναι ενιαία κι ας φαίνεται να εμφανίζεται υποδιαιρεμένη σε μυριάδες, δισεκατομμύρια εκδηλώσεις της ως νους σε άτομα ζώντα. Στο έργο του What is Life? with Mind and Matter and Autobiographical Sketches (UK 2000, σελ. 121) γράφει – “Ο νους έχει δημιουργήσει τον αντικειμενικό εξωτερικό του κόσμο από την ουσία του για τον φυσικό φιλόσοφο”.
Στην Aitareya Ουπ. 1.1.4 λέγεται πως ο Εαυτός, ο Άτμαν που είναι αγνή Συνειδησία, δημιούργησε τους κόσμους και από το σώμα αυτό δημιούργησε τον νου και τα άλλα συστατικά του ενσωματωμένου ανθρώπου.
“Ο νους των ανθρώπων είναι μόνος η αιτία για αιχμαλωσία ή λύτρωση. bandhāya viṣayāsaṅgim mokṣo nirviṣayaṃ smṛtam: η προσκόλληση στα πράγματα θεωρείται αιτία αιχμαλωσίας του και η απόσπαση λύτρωση.”
