7. Η ενέργεια της θεϊκής Χάρης είναι τριπλή, όπως καταδείχνει ο B.J. Malkovsky στο άρθρο του Śankara on Divine Grace (New Perspectives on Advaita Vedānta, Essays in Commemoration of Prof R. De Smet, επιμέλεια B.J. Malkovsky, 2000, Brill, Leiden).
α) Ο Κύριος (ῑśvara = μορφή του Μπράχμαν που κυβερνά τον κόσμο) ελέγχει πλήρως, αμερόληπτα και με συμπόνια τον Νόμο του karma (§2) για όλα τα όντα, ακόμα και θεούς και διαβόλους (sura και asura), κι έτσι διατηρεί τη συμπαντική ευταξία και δικαιοσύνη. Στην Kena Ουπανισάδα, 3ο μέρος, το Μπράχμαν νίκησε για τους θεούς τη μάχη μεταξύ αυτών και διαβόλων. Μα οι θεοί απόδωσαν τη νίκη στη δική τους ικανότητα και γέμισαν έπαρση. Για να μη δεινοπαθήσουν κι αυτοί όπως οι δαίμονες και για να διαφυλάξει την ευστάθεια του κόσμου (jagatsthiti-paripālayiṣā-), το Μπράχμαν εμφανίστηκε στη μορφή ενός πνεύματος (yakṣa) κι έδειξε στους τρεις ισχυρούς θεούς, Agni (της φωτιάς), Indra (του κεραυνού και του πολέμου) και Vāyu (του αέρα και της αναπνοής/ζωής) πως ήταν εντελώς αδύναμοι μπροστά του. Εδώ χρησιμοποιείται η επιθυμητική μορφή του ρήματος anu-grah- > anu-ji-ghṛ-kṣā. Η απλή μορφή είναι anu-graha “χάρη, βοήθεια, στήριξη”. Αυτή η ευστάθεια κι ευταξία στον κόσμο δεν περιορίζει καθόλου τον Κύριο. Απεναντίας, όπως δείχνει το σχόλιο του Σάνκαρα στην Aitareya Ουπανισάδα, 1.3.1, είναι η ανεξαρτησία και παντοδυναμία του Κυρίου που του επιτρέπουν να διοχετεύει τη χάρη του, ή όχι, όπου και όπως χρειάζεται.
β) Ο Κύριος σε ορισμένες περιπτώσεις χαρίζει σε ασκούμενους αναζητητές κάποιες δυνάμεις προτού φτάσουν στην ολοκλήρωση της Αυτοσυνειδητοποίησης. Κι αυτό το κάνει μέσω της θέλησής του να βοηθήσει την πρόοδό τους. Ο όρος που χρησιμοποιεί στο σχόλιό του στο Brahmasūtra 3,2,5 είναι “Χάρη του Κυρίου” ῑśvaraprasāda. Η λέξη prasāda σημαίνει, όπως είδαμε νωρίτερα, “χάρη” μα και “καθαρότητα, ηρεμία του νου”. Η χάρη εκδηλώνεται στην καθαρότητα και ηρεμία του νου του αναζητητή και από αυτήν αναπηδούν οι όποιες δυνάμεις. Ο Σάνκαρα δεν λέει τι δυνάμεις παρουσιάζονται, μα θα πρέπει να είναι οι siddhi που αναφέρονται στο Yoga–sūtra του Patañjali, 3.16-56, και στο οποίο παραπέμπει ο ίδιος ο Σάνκαρα στο σχόλιό του στο Brahmasūtra 1.3.33.
γ) Η ύψιστη ενέργεια της Θείας Χάρης για τον άνθρωπο είναι, φυσικά, το ξερίζωμα και η διάλυση της άγνοιας έτσι που το άτομο να επανέλθει στην Αυτοσυνειδησία του, στην ενότητα του Άτμαν (και Μπράχμαν) που είναι η φύση του.
8. Αυτήν την τρίτη ενέργεια της Θείας Χάρης (anugraha, prasāda) την εξετάσαμε σε προηγούμενα τμήματα. Ας κοιτάξουμε μερικά ακόμα χωρία.
α) Σε πολλά σημεία στα σχόλια στο Brahmasūtra ο Σάνκαρα εξηγεί πως η πνευματική ανάπτυξη ενός ατόμου πραγματώνεται μέσω της γνώσης που παρέχει ο Κύριος, ο Εαυτός ή το Μπράχμαν. Στο 2.3.41 δηλώνει ξεκάθαρα πως η συνειδητοποίηση της λύτρωσης επέρχεται μέσω της Θείας Χάρης (anugraha). Στον σχολιασμό του στο επόμενο 2.3.42 εξηγεί πως, παρότι τα δώρα του Κυρίου δίνονται αφειδώς σε όλους, το καλό και το κακό που τα άτομα παίρνουν οφείλεται στη δική τους προσπάθεια (βλ. και τμήμα §6).
Στα σούτρα 3.2.5-6 σχολιάζει με όμοιο τρόπο την ενέργεια της Χάρης. Ενώ η ύψιστη Συνειδησία του Εαυτού, η ενότητα με το Μπράχμαν, βρίσκεται σε κάθε άνθρωπο, αυτή καλύπτεται από άγνοια και σκοτάδι παρανόησης. Αλλά όσοι επιδίδονται σε πνευματική ασκητική επιμελώς, αυτοί με τη Θεία Χάρη (prasāda, εδώ) συνειδητοποιούν την αληθινή φύση τους – όπως κάποιος που έχει προσωρινά τυφλωθεί θεραπεύεται, καθώς με φάρμακο επανέρχεται η όρασή του.
β) Στον σχολιασμό του στην Taittirῑya Ουπ, 1.11.4, επίσης, ο Σάνκαρα τονίζει πάλι πως μόνο με τη γνώση που έρχεται με τη Θεία Χάρη (ῑśvara-prasāda) και τις πρότερες βοηθητικές πρακτικές ασκητικής, διαλογισμού, αποχής από σεξ και την τριπλή πειθαρχία śravaṇa (παρακολούθηση και άκουσμα της διδασκαλίας), manana (στόχασης των ιδεών) και nididhyāsana (περισυλλογή, διαλογισμός), επέρχεται η συνειδητοποίηση της ταυτότητας με το Μπράχμαν.
9. Στο Άσμα του Μεγαλόχαρου, στο σχόλιο στη στροφή 10.11, ο Σάνκαρα λέει: “Ο Κύριος συλλογίστηκε με ευσπλαχνία (dayā) πώς θα προωθήσει με συμπόνια (anukampā) την ύψιστη ευημερία (śreyas), καθώς βρίσκεται στο πνευματικό σώμα [των πιστών αναζητητών] καταστρέφοντας το σκοτάδι της άγνοιας με την αστραφτερή λάμψη της σοφίας. Αυτή η λάμψη/φλόγα τρέφεται με το λάδι της αφοσίωσης και δυναμώνει με την αύρα του διαλογισμού προς τον Ύψιστο. Το φυτίλι της είναι η διάνοια που έχει ενδυναμωθεί από προσπάθειες όπως η αποχή κ.λπ. Βάση της είναι η απόσπαση που δεν επηρεάζεται από προσκόλληση και απέχθεια κι έχει τη λάμψη της ορθής κατανόησης που γεννιέται από εστιασμένο διαλογισμό (ekāgryadhyāna).”
Τελειώνω με αυτό το σχόλιο το οποίο συνενώνει την ενέργεια της Θείας Χάρης, εδώ ως ευσπλαχνία και συμπόνια, με τις πνευματικές πρακτικές που εφαρμόζουν οι αναζητητές κι έτσι συνοψίζει την όλη διαδικασία της πνευματικής ανάπτυξης συμπεριλαμβάνοντας όλα τα στοιχεία που χρειάζονται.
