Ο ανθρώπινος νους έχει ικανότητα μεγάλης νοημοσύνης αν και όταν με την κατάλληλη παιδεία (ή επιμόρφωση) αναπτυχθούν όλες οι δυνατότητές του. Τότε το άτομο θα γνωρίζει το Σύμπαν πλήρως και μάλιστα ως βασικό συστατικό της οντότητάς του. Αλλιώς, λειτουργεί μόνο με το μυαλό, το κατώτατο όργανο νοημοσύνης του. Το θέμα το έχουμε εξετάσει σε προηγούμενα άρθρα Φιλοσοφίας και Ψυχολογίας. Εδώ εξετάζω την κατάσταση όπου το Αίσθημα της Ύπαρξης του σκλαβώνεται από το μυαλό.
Από όλα τα έμβια και αυτοκινούμενα πλάσματα, μόνο ο άνθρωπος φαίνεται να διαθέτει τη νοητική ικανότητα να διαπλέει τη ζωή στον χωρόχρονο του πλανήτη και να ξεχωρίζει τη ροή (ή το βέλος) του χρόνου από το παρόν (που φεύγει στο παρελθόν) προς το ερχόμενο, όπως του φαίνεται, μέλλον. Τα άλλα αυτοκινούμενα πλάσματα δεν φαίνονται ικανά να αναπλάσουν το περιβάλλον (εκτός από αμελητέες εξαιρέσεις όπως η μέλισσα ή το χελιδόνι κλπ.) ή να σκέφτονται κι έτσι να σχεδιάζουν τη ζωή τους με αναφορά στον εαυτό τους και τη θέση τους στον κόσμο: απλώς κι ενστικτωδώς μετακινούνται σε αναζήτηση τροφής και νερού και καταφυγίου από το κρύο και τη ζέστη και από εχθρικά πλάσματα. Έτσι δημιουργεί κοινότητα και Πολιτεία για να μπορεί να συμβιώνει με άλλους σε ασφάλεια.
Ο άνθρωπος γνωστικός, το είδος μας, homo sapiens sapiens, θέλει να γνωρίζει πέρα από τις πρακτικές ανάγκες για νερό και τροφή, για καταφύγιο από ζέστη και κρύο κι εχθρούς. Θέλει να γνωρίζει και για το Σύμπαν, τον κόσμο στον οποίο υπάρχει και κινείται. Μερικοί, πολύ λίγοι, θέλουν να γνωρίζουν περισσότερα για τη φύση τους, για τον έσχατο Εαυτό τους και για μεταφυσικά φαινόμενα όπως η μεταθανάτια κατάσταση, ή ο Θεός. Και μάθαμε πολλά για ήλιους μακρινούς εκτός από άπειρες λεπτομέρειες για τον πλανήτη μας Γαία και τον δικό μας ήλιο. Π.χ. ξέρουμε πολλά πράγματα για τον πλανήτη Άρη που στις 30 Νοεμ. 2022 απείχε 76 εκμ. χλμ. – και θα μπορούσε να φτάσει τα 249 εκμ. χλμ. Μα δεν γνωρίζουμε από που πηγάζουν οι επιθυμίες και οι σκέψεις μας ή πώς έρχονται οι εμπνεύσεις μας, παρότι παρουσιάζονται στον νου μας!
Κάπου στην ανάπτυξη του πολιτισμού, οι άνθρωποι θέλησαν να μάθουν και να καθορίσουν τον κόσμο. Έτσι ξέρουμε κι έχουμε όρους που προσδιορίζουν τον χώρο και τον χρόνο, τη γέννηση, ανάπτυξη και τον θάνατο ή ακμή και παρακμή, τη διαδοχή εποχών, κρύο και ζέστη κλπ. κλπ. Τη θεωρούμε τόσο φυσική αυτήν τη νοητική διεργασία, που δεν υποψιαζόμαστε καν πόσο αυθαίρετη είναι. Και φτάσαμε στο συμπέρασμα πως υπάρχει “κάτι έξω ή γύρω” από το Σύμπαν, αφού εμείς είμαστε μέσα σε αυτό (άλλο ένα παράδειγμα αντιθέσεων όπως κρύο-ζέστη, σκοτάδι-φως, ορθό-λάθος κλπ.). Επίσης συνηθίσαμε πολύ νωρίς να αποδίδουμε αιτίες για όλα τα πράγματα – μια ακόμα διαδικασία που φαίνεται πολύ φυσική αφού για να έχουμε τυρί χρειάζεται η υλική αιτία “γάλα” και η συνεργική της ανθρώπινης πείνας και επινόησης. ΑΛΛΑ, πάλι, δεν βρίσκουμε την αιτία για την εμφάνιση εμπνεύσεων, επιθυμιών, προσκόλλησης, μηχανικής ροής σκέψεων κλπ.
Μα η χειρότερη και πιο παραπλανητική νοητική συνήθεια μας είναι να νομίζουμε πως το υλικό κορμί μας και ο υλικός κόσμος είναι η μόνη πραγματικότητα. Αυτή εδραιώθηκε με την ταύτιση μας με το υλικό σώμα και τη συνακόλουθη έγερση του έντονου και χωριστού εγωισμού. Κι εδώ δεν θέλουμε να δούμε πως ενώ οι αισθήσεις και τα μαθηματικά των φυσικών επιστημών περιγράφουν σε μεγάλο βαθμό το υλικό σύμπαν και το κορμί μας, δεν μπορούν να περιγράψουν την αγάπη, την έμπνευση, την επιθυμία, την μνησικακία, τον φθόνο, την ευτυχία κλπ. Ενώ λοιπόν οι επιστήμες ασχολούνται και κάπως περιγράφουν πολλές απόψεις του υλικού κόσμου και τη σχετιζόμενη κυριαρχία του κορμιού, δεν μπορούν ή δεν θέλουν να ερευνήσουν τις μη μετρήσιμες απόψεις του ανθρώπινου ψυχισμού που καθορίζουν τη ζωή του.
Έτσι ζούμε μια ζωή σκλαβιάς στους περιορισμούς του μυαλού που θέλει να νιώθει σιγουριά και ασφάλεια μόνο στον μετρήσιμο περιορισμένο χωρόχρονο. Κι έτσι γίνεται δυσχερής και η κοινωνική ζωή μας στην πολιτικο-οικονομική της διάσταση μα και στην ανθρώπινη της άποψη σχέσεων κι επικοινωνίας.
