Παραθέτω αποσπάσματα από άρθρο του Θ. Γεωργακόπουλου – «Μια κυβέρνηση για τον πλανήτη» Καθημερινή, 8/5/26:
Χρειάζεται (…) μια άλλη δομή διακυβέρνησης για προβλήματα τέτοια, μεγάλα, που αφορούν ολόκληρη την ανθρωπότητα και δεν λύνονται σε επίπεδο ενός κράτους, αλλά μόνο σε επίπεδο πλανήτη. (…)Το βασικότερο πρόβλημα με την κλιματική αλλαγή, ας πούμε, τη μία από τις μεγάλες προκλήσεις αυτού του είδους, δεν είναι μόνο ότι είναι μεγάλο και περίπλοκο, αλλά το ότι δεν υπάρχει κανένας, βασικά, αρμόδιος να τη λύσει. Κανένας. (…)
Ο πολιτικός επιστήμονας Τζόναθαν Μπλέικ και ο Νιλς Γκίλμαν από το Ινστιτούτο Berggruen καταπιάνονται με αυτό το θέμα ακριβώς σε ένα πρόσφατο, ενδιαφέρον βιβλίο με τίτλο «Children of a Modest Star». Προσπαθούν να περιγράψουν ένα μοντέλο διακυβέρνησης που θα μπορεί να αντιμετωπίζει αυτά τα μεγάλα, πλανητικά προβλήματα. Και μπορεί να μη φτάνουν σε ρεαλιστικές, λεπτομερείς προτάσεις, αλλά στην πορεία δίνουν μπόλικη τροφή για σκέψη, πάνω σε ένα ενδιαφέρον και ασφυκτικά επίκαιρο θέμα.
Η κεντρική ιδέα του μοντέλου που σκέφτηκαν οι συγγραφείς – οι θεσμοί και οι μηχανισμοί λήψης αποφάσεων για την αντιμετώπιση προβλημάτων πρέπει να βρίσκονται στο κοντινότερο στον πολίτη επίπεδο. Τα προβλήματα μιας γειτονιάς πρέπει να τα αντιμετωπίζουν θεσμικά όργανα που λαμβάνουν αποφάσεις στο επίπεδο της γειτονιάς επειδή σχεδόν σίγουρα αυτά είναι που καταλαβαίνουν το πρόβλημα. Προβλήματα που επηρεάζουν μια ολόκληρη πόλη ή περιοχή, όμως, πρέπει να αντιμετωπίζονται στο επίπεδο της πόλης. Αλλα προβλήματα, ευρύτερα, που αγγίζουν ευρύτερες γεωγραφικές περιοχές, πρέπει να αντιμετωπίζονται από ευρύτερους θεσμούς. Σε κάθε περίπτωση, ο στόχος είναι η αποτελεσματικότερη επίλυση του προβλήματος, με τη λιγότερη σπατάλη πόρων και το καλύτερο αποτέλεσμα. Δεν είναι καινοτόμα ή ρηξικέλευθη ιδέα. (…) Υπάρχουν προβλήματα που αγγίζουν ολόκληρη την ανθρωπότητα και ολόκληρο τον πλανήτη, τα οποία ούτε ο ΟΗΕ ούτε η Ε.Ε. ούτε ασφαλώς και τα μεμονωμένα κράτη μπορούν να διαχειριστούν και να αντιμετωπίσουν.
(…) Ενα από τα πιο ενδιαφέροντα κομμάτια του βιβλίου είναι η σύνοψή του γιατί ο κόσμος μας λειτουργεί όπως λειτουργεί σήμερα, χωρισμένος σε περίπου 200 κυρίαρχα κράτη. Οπως εξηγούν γλαφυρά, αυτό δεν είναι μια φυσική, αναπόφευκτη κατάσταση ούτε κανένας διαχρονικός, προαιώνιος τρόπος ύπαρξης του ανθρώπινου είδους. Δεν είναι καν πολύ παλιό μοντέλο. Το 1938, θυμίζουν, μόλις 88 χρόνια πριν, το 42% της Γης το διοικούσαν πρακτικά οκτώ αποικιοκρατικά έθνη (το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία, η Ολλανδία, η Πορτογαλία, το Βέλγιο, η Ιταλία, οι ΗΠΑ και η Ιαπωνία). Το μοντέλο πολλών ανεξάρτητων κυρίαρχων κρατών που λειτουργούν αυτόνομα το ένα από το άλλο, καθένα με το δικό του «εθνικό» αφήγημα, που θεωρούμε σήμερα δεδομένο, είναι μια εφεύρεση του προηγούμενου αιώνα, που βασικά γεννήθηκε μέσα από τα αποκαΐδια των παγκόσμιων πολέμων. (….)
Από τότε ήταν προφανές το κενό θεσμών και διακυβέρνησης για προβλήματα που ξεπερνούσαν σύνορα και διακρατικές συμμαχίες. «Είμαι υπέρ της δημιουργίας μιας παγκόσμιας κυβέρνησης», έγραφε το 1948 ο Αλμπερτ Αϊνστάιν, «επειδή είμαι πεπεισμένος ότι δεν υπάρχει άλλος τρόπος να αποφευχθεί ο πιο τρομερός κίνδυνος που έχει αντιμετωπίσει ποτέ ο άνθρωπος». Στην πραγματικότητα, επισημαίνουν οι συγγραφείς, το σημερινό μοντέλο διακυβέρνησης και διακρατικής συνεργασίας οριστικοποιήθηκε μόλις τη δεκαετία του 1960.
Υπάρχει μια φοβερή αφέλεια στην αποδοχή τέτοιου μοντέλου και στην παραγνώριση θεμελιακών πραγμάτων εκ μέρους του Γεωργακόπουλου, των συγγραφέων που ακολουθεί, μα και του Αϊνστάιν. Τα καθεστώτα που βλέπουμε σήμερα ολόγυρα, η δομή των Εθνών, οι μεταβαλλόμενες συμμαχίες, αλλαγές συνόρων κλπ, δεν έχουν εξελιχθεί τυχαία – όπως φαίνεται να νομίζουν και ας μην το ομολογούν οι διάφοροι συγγραφείς. Αυτό θα το εξετάσω στο επόμενο άρθρο της σειράς.
