Τι στην ευχή είναι αυτός ο «Ελληνισμός»; Ψιλές και περισπωμένες και ήτα υπογεγραμμένα και 6 διαφορετικές γραφές του ήχου «ι»;
Η 9η Φεβρουαρίου έχει ανακηρυχθεί ως «Ημέρα των Ελληνικών». Το οποίο σημαίνει πολλά και διάφορα και πολλά αδιάφορα. Η γλώσσα, φυσικά, παίζει σημαντικό ρόλο στην παρουσία Πολιτισμού. Μα ακόμα σημαντικότερο ρόλο παίζει ο νους και η κατάσταση της καρδιάς, δηλαδή του αισθηματικού τομέα του νου. Η διανοητική λειτουργία οπωσδήποτε χρειάζεται μια ευέλικτη, πλούσια γλώσσα. Η καρδιά με την αρετή και με το αγνό αίσθημα όχι, δεν τη χρειάζεται, διότι αυτή αρκείται σε πολύ απλές συμπεριφορές και πολύ απλές, ανεπιτήδευτες εκφράσεις. (Έχω ξαναγράψει για το θέμα.)
Πριν από χρόνια στην Κυριακάτικη Καθημερινή ο Χρήστος Γιανναράς, στις 3/1/22, δημοσίευσε το άρθρο «Σαράντα χρόνια μονοτονικό», και στις 13/2/22 το άρθρο «Ευθύνη δημόσιου λόγου» – και τα δυο άρθρα σχετικά με τη γλώσσα, «την κοινή λαλιά». Είχε γράψει και άλλα παλαιότερα με τη μονότονη γκρίνια για το μονοτονικό σύστημα της νέας Δημοτικής.
Δεν είναι ο μόνος. Και ο Τάκης Θεοδωρόπουλος έγραψε και γράφει συχνά για τη γλώσσα μας συνδέοντάς την άμεσα με την κουλτούρα και τον πολιτισμό. Και οι δύο, όπως πολλοί άλλοι στον δημοσιογραφικό και συγγραφικό χώρο, μέμφονται σε μεγάλο βαθμό την επικράτηση της Δημοτικής και την πλήρη πλέον παραγνώριση της Καθαρεύουσας (και σε κάποιο βαθμό την απαξίωση της Αρχαίας). Το υπουργείο Παιδείας ακόμα και στις καλές του στιγμές είναι άχρηστο. Μα το ζήτημα της Δημοτικής αποφασίστηκε ίσως και πριν την Επανάσταση 1821, όταν οι Επτανησιώτες και κυρίως ο Σολωμός έγραψαν στη Δημοτική.
Το πρόβλημα δεν είναι η Δημοτική ούτε η παραγνώριση του Παπαδιαμάντη (την οποία τονίζει επαναληπτικά ο Θεοδωρόπουλος). Προσωπικά, όπως έδειξα σε μια σειρά άρθρων (Π274. Αλ. Παπαδιαμάντης (1), Π274β: Αλ. Παπαδιαμάντης (2), Π274γ. Αλ. Παπαδιαμάντης (3), Π274δ. Αλ. Παπαδιαμάντης (4), Π276. Η Φόνισσα) δεν νομίζω πως ο Παπαδιαμάντης είναι και τόσο σπουδαίος συγγραφέας – όσο, ας πούμε, ο Βενέζης του Νούμερο 31328 και της Αιολικής Γης: και αναφέρομαι σε καθαρά λογοτεχνικά κριτήρια.
Κάνουν μεγάλο σφάλμα, νομίζω, και οι δύο και όσοι άλλοι, να νομίζουν πως ο «Ελληνισμός» ή η κουλτούρα ή ο Νεοελληνικός πολιτισμός, θα βασιζόταν σε πνεύματα και τόνους (αν και η δασεία έχει γλωσσολογική αξία ως τύπος παλαιότερου ήχου «χ/σ»). Ή στη μακαρίτισσα Καθαρεύουσα…
Ο Γιανναράς έγραψε: «Με τη μονοτονική γραφή τελειώνει ιστορικά ο Ελληνισμός – όποιος δεν συνειδητοποιεί το μέγεθος της καταστροφής· επιτρέπει απλώς να αμφιβάλλουμε για τη γνωστική του καλλιέργεια κι επάρκεια.» Ανάμεσα σε άλλες καταστροφές θεωρεί το επικρατούν μονοτονικό σύστημα «ιστορικό έγκλημα – στίγμα ντροπής για τον ελληνισμό και την ιστορία του».
Τι στην ευχή είναι αυτός ο «Ελληνισμός»; Ψιλές και περισπωμένες και ήτα υπογεγραμμένα και 6 διαφορετικές γραφές του ήχου «ι»; Φουστανέλες και τσαρούχια, κομπολόγια και φέσια; (Tα άλλα φέσια καλά κρατεί, παρεμπιπτόντως: αττική σύνταξη!)
Ο αρχαίος ελληνισμός είναι ο Όμηρος, ο Αισχύλος, ο Ηράκλειτος, οι Πλάτων και Αριστοτέλης και Στωικοί, ο Παρθενώνας και άλλοι ναοί και γλυπτά. Ο σύγχρονος ελληνισμός τι είναι; Η αρχαία Ελλάδα στο εξωτερικό είναι γνωστή ως η χώρα του Ομήρου, του Σωκράτη και του Παρθενώνα. Αυτό το έχω ακούσει στην Ευρώπη, στην Ασία και στην Αμερική από πολλούς μη-πανεπιστημιακούς που όμως έχουν διαβάσει 5-6 βιβλία και κάτι ξέρουν και για την Ελλάδα. Τη συνδέουν μόνο με τέτοια αρχαία ονόματα!
Η μοντέρνα Ελλάδα τι είναι; Τι είμαστε εμείς οι Νεο-έλληνες;.. Ποια η κουλτούρα μας; Ο Ζορμπάς, το συρτάκι, «Όοπα» και το κεμπάμπ! Μόνο ειδικοί γνωρίζουν Καβάφη κλπ.
Η Αγγλική ούτε τόνους έχει, ούτε πνεύματα, ούτε πτώσεις, ούτε τρία γένη: μόνο ουδέτερα, θηλυκές γυναίκες και φρεγάτες, σκούνες και καράβια και αρσενικούς άντρες (και ζώα, φυσικά: lion, lioness). Και όμως έχει ευρύτατο πνεύμα, μια ζηλευτή παράδοση νόμου, δημοκρατικών θεσμών, λογοτεχνίας, θεάτρου και άλλων τεχνών. Έχει γίνει δε μια διεθνής γλώσσα σε όλη ανεξαίρετα την υφήλιο. Κάποτε ήταν και η Αγγλοσαξωνική, η μητέρα και βάση της σύγχρονης Αγγλικής (όσο κι αν την διάβρωσαν οι Αμερικανοί), μια γλώσσα με τρία γένη, με κλίσεις ονομάτων και συζυγίες ρημάτων. Τώρα όμως έχει απωλέσει αυτά τα πανάξια γραμματικά στοιχεία μα έχει γίνει διεθνής γλώσσα!
Πώς κι έτσι;
Διότι, όπως έχω γράψει και στο παρελθόν, ο Geoffrey Chaucer στα τέλη του 14ου αιώνα έγραψε πολλά και διάφορα (και Troilus and Criseyde, Book of Duchess, Legend of Good Women) και το διάσημο Canterbury Tales. Με αυτά έφτιαξε την Αγγλική (από τη Λατινική και τη Γαλλική της εποχής του και 3-4 ισχυρές διαλέκτους). 2000 λέξεις της σύγχρονης Αγγλικής βρίσκονται για πρώτη φορά στα κείμενά του: array, counsel, femininity, galaxy, lust, poor, sleight, twitter, vigil, voyage κλπ., κλπ.
Μετά ήρθε ο Σαιξπήρος με τα δραματικά του έργα και τα σονέτα του και απογείωσε τη γλώσσα. Τη στήριξε δε η μετάφραση της Βίβλου επί βασιλιά Ιακώβου, αρχές 17ου αιώνα.
Και η παράδοση εξαίρετης λογοτεχνίας, πρόζας και ποίησης, συνεχίστηκε τους επόμενους αιώνες με καταπληκτικά μυθιστορήματα από τον Daniel Dafoe και τον Ροβινσώνα Κρούσο του, την Τζέιν Όστιν, ως την George Eliot και τις αδελφές Μπροντέ (και τον Μαρκ Τουέιν στην Αμερική) ως τους πεζογράφους και Hardy, Huxley, Snow κ.λπ. του 20ου αιώνα. Και βέβαια ποιητές – Milton, Pope, Dryden, Wordsworth, Coleridge, Keats, Shelley, Byron, Browning, Tennyson, Eliot, Auden κλπ.
Η Αγγλική δεν δίστασε (δηλαδή ο λόγιος και συγγραφικός κόσμος) να απορροφήσει από όλες τις ευρωπαϊκές, την Ινδική, την Αραβική και οποιαδήποτε άλλη γλώσσα. Είχαν και οι Βρετανοί Μπαμπινιώτες και Γιανναράδες, μα οι λογοτέχνες έκαναν την εξαιρετική δουλειά τους με τη βοήθεια της έμπνευσης και παράδοσης!
Εμείς δεκαετίες μείναμε με μια Καθαρεύουσα που κανένας σοβαρός δεν τη μιλούσε και μόνο σοβαροφανείς ενδιαφέρονταν για να κάνουν επίδειξη. Τα αποτελέσματα τα βλέπουμε ανάγλυφα ολόγυρα! Πολλή πάρλα περί γλώσσας και αναστεναγμοί και μοιρολόγια, ενώ η ουσία είναι αλλού (στην εσωτερική νοημοσύνη, στις αρχές και αξίες), κι εγκωμιάζουμε και βραβεύουμε κάθε ανόητο γιατί δεν έχουμε τίποτα καλύτερο!
