Πριν από πολλά χρόνια διάβασα το βιβλίο του Alan Watts The Wisdom of Insecurity και πήρα μια καλή γεύση της ασιατικής στόχασης που προτιμά την ανασφάλεια και αβεβαιότητα (μα πίστη στη Σοφία της Φύσης) από τη Δυτική λογική και το πλαίσιο της ασφάλειας και βεβαιότητας.
Ο Γουότς διδάσκει κάτι που πολλοί Δυτικοί αμφισβητούν (όχι δίχως σοβαρούς λόγους) – πως πρέπει να χαλαρώσουμε αρκετά τον αυστηρό, διανοητικό ορθολογισμό που νομίζουμε θα δώσει λύσεις σε όλα τα προβλήματα. Δισεκατομμύρια τόμοι που προώθησαν τον ορθολογισμό αυτό δεν έχουν επιφέρει καμιά λύση. Απεναντίας έχει αυξηθεί ο σκεπτικισμός, η αμφισβήτηση για όλα τα παραδοσιακά Hθικά και η ανακατωσούρα..
Ας μάθουμε, λέει ο Γουότς, να ζούμε απλά στο παρόν.
Βουδιστής, Ινδουιστής, Ταοϊστής, ο Γουότς συχνά χρησιμοποιεί τον Ζεν Βουδισμό ως παράδειγμα. Είναι κάτι που δεν περιγράφεις, ή αναλύεις με λόγια, μα εφαρμόζεις πρακτικά στη ζωή – ως τρόπο ζωής. Η εμπειρία έχει σημασία, όχι η σκέψη και τα λόγια. Καλό παράδειγμα τα Koan που ως γρίφοι χρειάζονταν έμπνευση, ενόραση, για να λυθούν, όχι διανόηση και λογική στεγνή. Όπως το ένα χέρι να χειροκροτεί!
Ο κόσμος κι εμείς οι άνθρωποι δεν είμαστε τόσο απόλυτα μαύρο κι άσπρο, καλό και κακό.
Υπάρχει ένας μεγάλος Εαυτός, σίγουρα. Μα δεν υπάρχει ο εαυτούλης που τόσο αγαπάμε, το φλύαρο και άπληστο “εγώ”. Υπάρχει και η ροή της ζωής με την πραγματικότητά της που δεν προσεγγίζεται με τους κορσέδες του μυαλού. Και δυστυχώς, το εγώ λατρεύει κορσέδες, προσκολλιέται και πολύ δύσκολα αποστασιοποιείται λυτρωμένο.
Προτείνει ο Γουότς προσοχή και απόσπαση, χαλάρωση στο παρόν, ερευνώντας το Wu Wei “δράση δίχως δράση”, δηλαδή δίχως την πυρετική φούρια να έχουμε καλά αποτελέσματα και να δεχόμαστε χειροκροτήματα κι εγκώμια!
Στο βιβλίο του Biography of Silence, ο Pablo d’Ors εκφράζει την αγανάκτηση του καθώς δεν μπορεί τελικά να εξηγήσει την εμπειρία του της βαθιάς σιωπής που έρχεται με μια άσκηση διαλογισμού.
Ο Γουότς δεν επιχειρεί ποτέ να περιγράψει επεξηγητικά την απλή μα πολύπλευρη εμπειρία Zεν. Διότι δεν υπάρχει, όπως και με την βαθιά σιωπή του διαλογισμού, ικανοποιητική διανοητική περιγραφή με λόγια. Τα λόγια φτάνουν ως τα πρόθυρα της πραγματικής εμπειρίας: δεν μπορούν ούτε να εισχωρήσουν μέσα ούτε να περιγράψουν την πραγματικότητα που αναζητούμε για μόνιμη ικανοποίηση.
Ναι, ο διαλογισμός είναι αναγκαίος. Ναι, κάποια καθοδήγηση από κάποιον που προχώρησε μακρύτερα. Ναι, παραδοσιακές Αρχές και ηθική συμπεριφορά. Ναι, μα το πνεύμα του Ζεν φυσά όπου θέλει και πολύ πιο πέρα από αυτά όλα.
Και σ’ αυτό το πνεύμα του Παραδόξου που έχει όμως μια δική του λογική μας καλεί ο Γουότς με το βιβλιαράκι του Ζεν – A Short Introduction, 2019, New World Library.
