Αυτή η θεώρηση για τη μεταθανάτια ζωή ή κατάσταση είναι πολύ παλαιά. Αυτή λέει πως τα πάντα επαναλαμβάνονται, ξανασυμβαίνουν, σε αέναο κύκλο καθορισμένων περιόδων. Τη βρίσκουμε και στους Πυθαγόρειους και σε ανατολικά συστήματα θρησκείας ή φιλοσοφίας. Λέγεται και αιώνια ή αέναη επανεμφάνιση όπως αποδίδει την αγγλική φράση eternal recurrence ο Χ. Γαλανόπουλος στη μετάφρασή του του βιβλίου Ένα Νέο Πρότυπο του Σύμπαντος A New Model of the Universe του PD Ouspensky (Πύρινος Κόσμος, Αθήνα 1997). Γράφει ο Ουσπέσκι στη σελίδα 535:
Αναφορές στις πυθαγόρειες ιδέες της επανάληψης των πάντων γίνονται μεταξύ άλλων από τον Εύδημο, τον μαθητή του Αριστοτέλη. Τα «Φυσικά» του Εύδημου δεν έχουν διασωθεί, και ό,τι έγραψε για τους Πυθαγορείους μάς είναι γνωστό μόνο από τα μεταγενέστερα σχόλια του Σιμπλίκιου. Έχει σημασία να προσέξουμε ότι, σύμφωνα με τον Εύδημο, οι Πυθαγόρειοι ξεχώριζαν δύο είδη επανάληψης. Γράφει ο Σιμπλίκιος:
«Οι Πυθαγόρειοι έλεγαν ότι τα ίδια πράγματα επαναλαμβάνονται πάλι και πάλι. Σε σχέση μ΄ αυτό, είναι ενδιαφέρον να προσέξουμε τα λόγια του Εύδημου, του μαθητή του Αριστοτέλη (στο τρίτο βιβλίο των Φυσικών). Λέει ο Εύδημος: Μερικοί δέχονται και άλλοι αρνούνται ότι ο χρόνος επαναλαμβάνεται. Την επανάληψη την αντιλαμβάνονται από διαφορετική άποψη. Ένα είδος επανάληψης μπορεί να υπάρχει στη φυσική σειρά των πραγμάτων (είδος), όπως όταν επαναλαμβάνονται τα καλοκαίρια και οι χειμώνες και οι άλλες εποχές, όταν μια νέα περίοδος διαδέχεται μια άλλη που έφυγε. Σ΄ αυτή τη σειρά των πραγμάτων ανήκουν οι κινήσεις των ουράνιων σωμάτων και τα φαινόμενα που δημιουργούνται από αυτές, όπως τα ηλιοστάσια και οι ισημερίες, που δημιουργούνται από την κίνηση του ήλιου.
Αλλά αν είναι να πιστέψουμε τους Πυθαγορείους, υπάρχει κι ένα άλλο είδος επανάληψης. Αυτό σημαίνει ότι θα σου μιλάω και θα κάθομαι ακριβώς έτσι και θα έχω στο χέρι μου το ίδιο ραβδί και όλα θα είναι ίδια όπως είναι τώρα, και ο χρόνος θα είναι εύλογα ο ίδιος. Γιατί αν οι κινήσεις (των ουράνιων σωμάτων) και πολλά άλλα πράγματα είναι ίδια, αυτό που συνέβη πριν και αυτό που θα συμβεί έπειτα είναι επίσης τα ίδια. Αυτό ισχύει και για την επανάληψη, που είναι πάντα η ίδια. Όλα είναι τα ίδια, άρα και ο χρόνος.»
[1] Το αρχαίο ελληνικό κείμενο:
«Οὕτω δὲ οἱ Πυθαγόρειοι τὰ αὐτὰ πως καὶ τῷ ἀριθμῷ τῷ πάλιν καὶ πάλιν ἔλεγον γίνεσθαι· οὐδὲν δὲ ἲσως χεῖρον καὶ τῆς Εὐδήμου ῥήσεως ἐκ τοῦ τρίτου τῶν Φυσικῶν τὰ ἐνταῦθα λεγομένα παραφραζούσης ἀκούειν: ὁ δὲ αὐτὸς χρόνος πότερον γίνεται ὥσπερ ἐνιοί φασιν ἤ οὐ, ἀπορήσειεν ἂν τις· πλεοναχῶς δὴ λεγομένου τοῦ ταὐτοῦ τῷ μὲν εἲδει φαίνεται γίνεσθαι τὸ αὐτὸ οἷον θέρος και χειμὼν καὶ αἱ λοιπαί ὧραί τε καὶ περίοδοι, ὁμοίως δὲ καὶ αἱ κινήσεις αἱ αὐταὶ γίνονται τῷ εἲδει, τροπάς γὰρ καὶ ἰσημερίας καὶ τάς λοιπάς πορείας ὁ ἥλιος ἀποτελεῖ· εἰ δέ τις πιστεύσειε τοῖς Πυθαγορείοις, ὥστε πάλιν τὰ αὐτὰ ἀριθμῷ, κἀγώ μυθολογήσω τὸ ῥαβδίον ἔχων ὑμῖν καθημένοις οὕτω, καὶ τὰ ἄλλα πάντα ὁμοίως ἔξει, καὶ τόν χρόνον εὔλογον ἐστι τόν αὐτόν εἶναι· μιᾶς γὰρ καὶ τῆς αὐτῆς κινήσεως, ὁμοίως δὲ καὶ πολλῶν τῶν αὐτῶν τὸ πρότερον καὶ ὕστερον ἓν καί ταὐτόν, καὶ ὁ τούτων δή ἀριθμός· πάντα ἄρα τὰ αὐτά, ὥστε καὶ ὁ χρόνος». Simplicii in Physicorum, IV, 12. Commentaria in Aristotelem Graeca (ed. H. Diels, 1882), Τόμος 9, σελ. 732.
Το παραπάνω απόσπασμα του Σιμπλίκιου παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, γιατί μας δίνει ένα κλειδί για τη μετάφραση και άλλων πυθαγόρειων αποσπασμάτων, σημειώσεων δηλαδή για τον Πυθαγόρα και τη διδασκαλία του που σώζονται σε ορισμένους συγγραφείς. Η βάση της απόψεως για τον Πυθαγόρα που γίνεται δεκτή στα εγχειρίδια της ιστορίας της φιλοσοφίας είναι η ιδέα ότι στη φιλοσοφία του Πυθαγόρα και στον τρόπο που ο Πυθαγόρας αντιλαμβάνεται τον κόσμο την κυριότερη θέση κατέχει ο αριθμός. Στην πραγματικότητα πρόκειται απλώς για κακή μετάφραση. Είναι αλήθεια ότι η λέξη «αριθμός» απαντάται συνεχώς στα πυθαγόρεια αποσπάσματα. Αλλά μόνο η λέξη. Και στις περισσότερες περιπτώσεις η λέξη αυτή συμπληρώνει ρήματα που δεν εκφράζουν την επαναλαμβανόμενη ή επαναληπτική ενέργεια που θέλει να περιγράψει ο συγγραφέας. Ταυτόχρονα η λέξη αυτή μεταφράζεται πάντα σαν να έχει ανεξάρτητη σημασία, με αποτέλεσμα να αλλοιώνεται εντελώς το νόημά της. Το προηγούμενο απόσπασμα του Σιμπλίκιου χάνει κάθε νόημα στη συνηθισμένη του μετάφραση.
Αυτά τα δύο είδη επανάληψης, που ο Εύδημος ονόμασε επανάληψη στη φυσική σειρά των πραγμάτων και επανάληψη στον αριθμό των υπάρξεων, είναι βέβαια η επανάληψη στον χρόνο και η επανάληψη στην αιωνιότητα. Αυτό σημαίνει πως οι Πυθαγόρειοι ξεχώριζαν αυτές τις δύο ιδέες, που τις συγχέουν οι σύγχρονοι βουδιστές και τις οποίες συνέχεε ο Νίτσε.
Η σημασία για τον άνθρωπο αυτής της θεώρησης είναι πως αυτός, κάθε άτομο, ξαναγεννιέται κι επαναλαμβάνει την ίδια ενσωμάτωση. Αν δηλ. κάποιο άτομο γεννήθηκε το 1950 και πέθανε το 2024, θα ξαναγεννηθεί το 1950 στην ίδια χώρα και κοινότητα, με τους ίδιους γονείς, και θα ζήσει την ίδια ζωή.
Έπεται συνέχεια.
