Νικόδημος
1. Στη Βεδική Παράδοση, πολλοί δάσκαλοι διδάσκουν λέγοντας και ιστορίες. Αυτό ήταν πολύ συχνό με τον Shri Shantananda Sarasvati, Shankaracharya του Βορρά (Jyotir Math), που έζησε 1913-1997. Σε πολλές από αυτές τις ιστορίες παρουσιάζεται κάποιος περαστικός που αποδεικνύεται σοφός ή άγιος (sādhu) καθώς δίνει λύση σε κάποιο πρόβλημα ή βοηθάει με δυσκολίες.
Έτσι ο Śrī Śāntānanda είπε την ιστορία ενός χωρικού που έπρεπε μια νύχτα να ταξιδέψει στο γειτονικό χωριό για μια επείγουσα ανάγκη. Ήταν θεοσκότεινα και ο χωρικός στεκόταν έξω από το σπίτι του με μια λάμπα που έφεγγε μόλις δυο μέτρα μπροστά και δεν τολμούσε να ξεκινήσει. Τότε πέρασε κάποιος άγνωστος και, αφού έμαθε τι συνέβαινε, είπε στον αγρότη να ξεκινήσει και τα δυο μέτρα φωτός μπροστά του ήταν αρκετά για κάθε επόμενο βήμα. Δεν χρειαζόταν να βλέπει όλη τη διαδρομή, που ούτως ή άλλως είχε πολλές στροφές. Έτσι ο αγρότης ξεκίνησε. Η ιστοριούλα είναι μια παραβολή για το άτομο που είναι να ξεκινήσει σε μια πειθαρχία πνευματικής ανάπτυξης προς την Αυτοσυνειδησία. Δεν χρειάζεται να γνωρίζει όλη την πορεία και όλα τα στάδια. Ας κατανοήσει τις απλές πρακτικές της προσοχής σε ό,τι κάνει και της αποφυγής κακών επιδράσεων και βήμα-βήμα θα προχωρήσει στην Οδό αυτή. Ας ακούει προσεκτικά τι λέει ο δάσκαλος ή καθοδηγητής του.
2. Ο Ādi Śaṅkara, ο πρώτος Shankaracharya, επίσης χρησιμοποιούσε συχνά κι εκτεταμένα τέτοιες παραβολές, τις οποίες έπαιρνε συνήθως από τις Γραφές ή από τη λαϊκή παράδοση. Μια τέτοια ιστορία χρησιμοποιεί στα Σχόλια στην Taittirīya Ουπανισάδα, 2.1.1. Δέκα άτομα διέσχισαν ένα ποτάμι και μετρήθηκαν στην άλλη όχθη. Ο καθένας που μετρούσε όμως τα έβρισκε 9 διότι δεν μετρούσε τον εαυτό του. Νομίζοντας πως το ένα άτομο που έλειπε χάθηκε στο ποτάμι, άρχισαν να θρηνούν. Κάποιος περαστικός, στον οποίο εξήγησαν τι (νόμιζαν πως) συνέβη, τους μέτρησε δίνοντάς τους και μια ξυλιά και φτάνοντας στον μετρητή είπε «εσύ είσαι το δέκατο άτομο»! Έτσι όλοι κατάλαβαν το λάθος τους, συνήλθαν και συνέχισαν το ταξίδι τους. Κι εδώ η παραβολή συμβολίζει το ταξίδι, όπως φαίνεται, της πνευματικής ανάπτυξης, όπου το κάθε άτομο βλέπει τον περιβάλλοντα κόσμο γύρω του και μετρά (σύμφωνα με τη φιλοσοφική παράδοση) τα 9 στοιχεία (γη, νερό, φωτιά, αέρας, αιθέρας, το μεγάλο ον του νου, φανερωμένη φύση, αφανέρωτη και πνεύμα Απόλυτο Μπράχμαν), μα ξεχνά να μετρήσει και τον Εαυτό του. Χρειάζεται να του το θυμίσει ο δάσκαλος.
3. Ο Σάνκαρα χρησιμοποιεί πλήρως μια παραβολή στη Chāndogya Ουπ. 6.14.1-2. Εδώ, ένα άτομο απαγάγεται από την περιοχή του Ganodhara και αφήνεται με μάτια καλυμμένα σε ένα δάσος. Εκεί, αυτός φωνάζει για βοήθεια προς κάθε κατεύθυνση, μα κανείς δεν ανταποκρίνεται στην ερημιά. Ένας περαστικός, συμπονετικός άνθρωπος τον βοηθάει βγάζοντας το κάλυμμα. Του δείχνει την ορθή κατεύθυνση κι εκείνος ακολουθεί τις οδηγίες, φτάνει σε ένα χωριό και μετά σε άλλο, ωσότου κάποιος του δίνει ακριβείς οδηγίες για τη διαδρομή και σημάδια που θα επιβεβαιώνουν την ορθή κατεύθυνση. Έτσι επιστρέφει στην περιοχή του.
Ο Σάνκαρα επεξηγεί πλήρως την παραβολή. Είναι ο άνθρωπος που φεύγει από την ενότητα της Ύπαρξης, από τον αληθινό Εαυτό (ή τον συμπαντικό, που είναι το Μπράχμαν), και βρίσκεται εγκλωβισμένος στο υλικό σώμα με τις πολυποίκιλες ανάγκες του και χαμένος στον υλικό κόσμο με τα καλά και τα κακά, τα ωραία και τα άσχημα (τα φυτά και τα νερά και τα άγρια ζώα του δάσους), τους κινδύνους και τις πιέσεις. Έχει τα μάτια καλυμμένα με το πέπλο της άγνοιας, της ακατανοησίας και της αυταπάτης και δεν ξέρει προς τα πού να προχωρήσει. Δεν έχει τη δύναμη αξιολόγησης και διάκρισης για να βρει την ορθή κατεύθυνση, τον ορθό τρόπο ζωής με ορθή γνώση και μένει αιχμάλωτος των επιθυμιών του και του δυισμού καλό-κακό (με αξιοσύνη και απαξίωση), κρύο-ζέστη κ.λπ.
4. Κάποια ώρα όμως βρίσκεται ο συμπονετικός άνθρωπος που τον βοηθάει να βρει τον ορθό δρόμο, να κατανοήσει την αληθινή του κατάσταση και να πάρει την ορθή διαδρομή της επιστροφής στην Αυτοσυνειδητοποίηση. «Εκείνο εσύ είσαι» (tat tvam asi). «Είσαι στην πραγματικότητα εκείνος ο αληθινός Εαυτός, ίδιος με την Εαυτό του Σύμπαντος». Δεν είσαι αυτό το άτομο χαμένο στον σανσάρα της επαναληπτικής γέννησης κι επαναληπτικού θανάτου, που νομίζει πως είναι γιος, πατέρας (κόρη ή μητέρα) ή ό,τι άλλο νομίζουν οι άνθρωποι με οικογένεια και φίλους, με αρετές κι ελαττώματα, με περιουσίες και αμαρτίες.
«Είσαι εκείνο εσύ που είναι ύπαρξη αιώνια, αμετάβλητη» : sat yat tat tvam asi.
Έτσι, χάρη στη διδαχή ενός δασκάλου καλά καταρτισμένου στη γνώση της Οδού, το άτομο που είναι κατάλληλο πλέον συνειδητοποιεί τον αληθινό Εαυτό του. Όποιος δεν αποδέχεται τον καλά καταρτισμένο δάσκαλο, συνεχίζει να περιφέρεται χαμένος στο δάσος, αιχμάλωτος του σώματος και των συνθηκών του κόσμου.
Ελευθερία βρίσκει μόνο όποιος αποδέχεται τον δάσκαλο. Μόνο αυτός θα γνωρίσει την αλήθεια: ācārya-vān puruṣo veda.
