Νικόδημος
Η καταστροφή ενός παλιού ετοιμόρροπου κτηρίου έχει τη δημιουργική της άποψη καθώς νέο κτίριο οικοδομείται.
Το θέμα δεν είναι τόσο ξεκάθαρο όσο υπονοεί ο τίτλος. Από μια άποψη, Ναι, ηθικές εντολές ή αρχές είναι απόλυτες έχοντας ισχύ παντού πάντοτε. Από μια άλλη άποψη, Όχι, δεν είναι απόλυτες, ανάλογα με το άτομο και τις συνθήκες.
Στις αβρααμικές θρησκείες ο Θεός, που διακηρύττει τις ηθικές Εντολές, βρίσκεται έξω από τον κόσμο που έχει πλάσει, παρότι θεωρείται πανταχού παρών και τα πάντα πληρών, παρατηρεί και κρίνει την ποικιλόμορφη ανθρώπινη συμπεριφορά. Το Κοράνι, η χριστιανική Βίβλος η εβραϊκή Halakha (πεντάτευχο, Παλαιά Δαθήκη), δίνουν εντολές που καθορίζουν αρχές συμπεριφοράς απόλυτες – όπως “Δεν κλέβεις”, “Δεν φονεύεις” κλπ. Ακόμα κι εδώ όμως πολλοί βρίσκουν συνθήκες για ανυπακοή.
Μα υπάρχουν πια πολλοί άθεοι που όμως αναγνωρίζουν την ανάγκη για ηθικούς κανόνες. Υπάρχουν και άλλοι πανθεϊστές ή πανενθεϊστές που θεωρούν πως ο Θεός είναι μέρος του κόσμου κι “εξελίσσεται” μαζί με τον κόσμο και τον άνθρωπο οπότε και η ηθική πρέπει να μεταβάλλεται ανάλογα.
Ο Alfred North Whitehead π.χ. Άγγλος μαθηματικός και φιλόσοφος (1861 – 1947), έγραψε το Process and Reality (1929) αφού μετοίκησε στις ΗΠΑ στο Χάρβαρντ το 1924 όπου δίδαξε ως το 1937. Σε αυτό έγραψε πως ο Θεός είναι και υπερβατικός και εμμενής στη δημιουργία: δηλ. είναι δυναμικός καθώς εμπειράται κι εξελίσσεται μαζί με το σύμπαν.
Από αυτήν την άποψη τα ηθικά προστάγματα πρέπει να αλλάζουν για να ευθυγραμμίζονται με την θεϊκή εξέλιξη. Οπότε η δημιουργικότητα (creativity) γίνεται η έσχατη μεταφυσική αρχή. Το σύμπαν δημιουργήθηκε και συνεχίζει ν’ αναδημιουργείται. Καθώς νέα σώματα παράγονται, παλαιά παρακμάζουν και καταλύονται. Οπότε η νέα αρχή είναι όχι “καλό–κακό” αλλά “γένεση/ δημιουργία–κατάλυση”. Το καλό τώρα συνδέεται με την δημιουργική διαδικασία και το κακό με την παρακμή και κατάλυση ή καταστροφή.
Μα κι εδώ δεν υπάρχει απολυτότητα. Ο φόνος είναι καταστροφικός ο πόλεμος επίσης. Ο βιασμός, η απαγωγή, η κλοπή, η επίθεση, η ψυχολογική καταπίεση – όλα είναι καταστροφικά, όλα κακά. Μα υπάρχει και η δημιουργική καταστροφή. Η καταστροφή ενός παλιού ετοιμόρροπου κτηρίου έχει τη δημιουργική της άποψη καθώς νέο κτίριο οικοδομείται. Ο φόνος όχι ενός μα πολλών για αυτοπροστασία, για προστασία της οικογένειας, της πατρίδας με πόλεμο, έχει κι αυτός δημιουργικότητα.
Βέβαια, το ίδιο ισχύει και στις αβρααμικές θρησκείες. Στην Παλαιά Διαθήκη συχνά ο Θεός δίνει την εντολή για πόλεμο και την κατάλυση βασιλείων για να επικρατήσει ο εκλεκτός του λαός. Στην Bhagavad Gītā Ο Θεάνθρωπος Κρίσνα παροτρύνει τον φίλο του πρίγκιπα Άρτζουνα να πολεμήσει για να επέλθει δικαιοσύνη στο βασίλειο.
Οι φυσικοί νόμοι έχουν απολυτότητα. Η πέτρα που ρίχνεις ψηλά πάντα πέφτει στη γη. Το νερό πάντα βράζει στους 100 βαθμούς.
Και οι ηθικές επιταγές έχουν απολυτότητα μα κι ελαστικότητα. Όταν σκοτώνεις με εγωιστικό κίνητρο είναι καταστροφικό, είναι κακό. Όταν το κάνεις, όπως ο Άρτζουνα, πραγματικά για τη δικαιοσύνη, για το σύνολο, είναι δημιουργικό, είναι καλό.
