Vajra συνήθως μεταφράζεται ως “διαμάντι”, “το διαμαντένιο απόφθεγμα”. (Μα η λέξη σημαίνει και κεραυνός, δηλ. “το απόφθεγμα του κεραυνού”!)
Ο πλήρης τίτλος είναι vajra-prajňā-pāramitā “υπέρτατη σοφία/ συνειδητοποίηση, αστραφτερή/σκληρή σαν διαμάντι/κεραυνός”, και αφορά τη φύση του κόσμου και του ανθρώπου. Είναι ένας διάλογος μεταξύ του Βούδα και του μαθητή Subhuti. Αυτός παρουσιάζεται για πρώτη φορά στον 9ο αιώνα κχ στα Κινέζικα, το πρώτο δεμένο, τυπωμένο βιβλίο, αν και υπήρξαν άλλα νωρίτερα, μα μόνο σελίδες ή αποσπάσματα διασώθηκαν.
Στο ξεκίνημα ο Βούδας λέει στον μαθητή: “Οι μαθητές και οι δάσκαλοί τους θα πρέπει να προσαρμόσουν τη σκέψη τους στην ακόλουθη αρχή: όλα τα όντα, εκδηλωμένα από αυγό, από μήτρα, από υγρασία ή αυθόρμητη εμφάνιση, με μορφή ή δίχως, με αίσθηση ή δίχως, όλα θα οδηγηθούν από Εμένα στο έσχατο nirvāna (σβήσιμο, εξάλειψη). Όταν όλες οι αμέτρητες γενεές όντων έχουν λυτρωθεί, στην πραγματικότητα κανένα δεν έχει λυτρωθεί… Διότι δεν υπάρχει το κόνσεπτ ‘εγώ, προσωπικότητα, ξεχωριστός εαυτός, διαρκής ζωή’. Και αν ένας bodhisattva, ένας μαθητής, σκέφτεται πως αυτά τα φαινόμενα υπάρχουν, δεν είναι γνήσιος.“
Αυτά λέγονται στο 3ο τμήμα. Στο 32ο, τελευταίο τμήμα, λέγεται: “Το κόνσεπτ του προσωπικού εαυτού, του ζωντανού όντος, μιας ψυχής, ενός προσώπου, δεν είναι νοητό. Οι Βούδες και οι Άρχοντες (= ύψιστοι Άγιοι) είναι ελεύθεροι από κόνσεπτ…
Όλα τα διαμορφωμένα (conditioned) φαινόμενα
είναι σαν όνειρο, πλάνη, φούσκα, σκιά
είναι σαν δρόσος, λάμψη αστραπής.
Έτσι (πρέπει να) θεωρούνται.“
Το κείμενο είναι πολύ εκτενέστερο. Μα εδώ παρουσιάζω την κεντρική διδασκαλία. Πολλοί θεωρούν πως διδάσκει απόλυτο μηδενισμό. Το nirvāna είναι οριστικό σβήσιμο, οριστική εξαφάνιση. Και αυτή είναι η βασική διδασκαλία ορισμένων νιχιλιστικών κλάδων του Βουδισμού.
Μα το κείμενο είναι βασικό και στον κλάδο mahāyāna “Μεγάλο Όχημα”. Και αυτό διδάσκει τη śūnyatā “το κενό”. Μόνο που αυτό δεν είναι απόλυτο τίποτα. Είναι ύπαρξη, ουσία, μα απερινόητη και απερίγραπτη, που είναι τελικά ο οικουμενικός Εαυτός των πάντων.
Το κινέζικο κείμενο μπορεί να ερμηνευτεί, κι ερμηνεύεται, ποικιλότροπα. Δεν υπάρχει καμιά ξεκάθαρη φράση που να δηλώνει αναμφισβήτητα «απόλυτο μηδέν/τίποτα».
Διότι στα σανσκριτικά κείμενα υπάρχει η βασική αρχή πως από το απόλυτο τίποτα δεν μπορεί να εκδηλωθεί/παραχθεί κάτι ουσιαστικό, υπαρκτό, έστω και αν αυτό είναι πλάνη, αυταπάτη, ψευδαίσθηση. Εφόσον υπάρχει ο άνθρωπος, το ον που υπόκειται σε πλάνη και αυταπάτη, αυτό το ον πρέπει να προήλθε από μια Πρωτουσία που είχε τη Νοημοσύνη ή Δύναμη να το παράγει μαζί με την πλάνη ή αυταπάτη του. Οπότε «το κενό», η αρχέγονη Πρωταρχή των πάντων, πρέπει να είναι μια Πρωτουσία με Νοημοσύνη (= συνειδησία, γνώση, σοφία) και Δύναμη (ή ό,τι άλλο) να αποκυήσει/εκδηλώσει τον γνωστό μας Κόσμο.
