Η πειθαρχία δεν είναι εχθρός της ελευθερίας αλλά η εξασφάλιση και προστασία της. Όπως οι όχθες προστατεύουν τον ποταμό – αλλιώς έχουμε πλημμύρα!.
Ξεκινώ με την αναβίωση ενός αρχαίου ελληνικού κόνσεπτ “Επιμέλεια εαυτού” από τον Γάλλο Michel Foucault (1926-1984, στο The hermeneutics of the subject: Lectures at the College of France 1981-82, μετάφραση, G. Burchell, 2005, New York, Palgrave, Macmillan) – παρότι διαφωνώ με πολλές άλλες αντιλήψεις του. Η φράση σημαίνει απλά “φροντίδα του εαυτού” (ούτε καταπίεση μα ούτε και ελευθεριότητα σε υπερβολές = δηλ. ορθό μέτρο!) και βρίσκεται στους Σωκρατικούς Διαλόγους του Πλάτωνα, Αλκιβιάδης Α’ (130-134c) και Απολογία (28-30d).
Στον Χριστιανισμό υιοθετήθηκαν οι Εντολές από την Παλαιά Διαθήκη: “Ου φονεύσεις, ου κλέψεις, ου ψευδομαρτυρήσεις, ουκ επιθυμήσεις τα του πλησίον σου, τίμα τους γονείς σου”, που συνοψίστηκαν στον Χρυσό Κανόνα: “Να κάνεις σε άλλους ότι θες και οι άλλοι να κάνουν σε σένα” της Καινής Διαθήκης.
Στον Ινδουισμό, σε αρκετά φιλοσοφικά συστήματα διατυπώθηκαν πέντε ρυθμίσεις για κοινωνικές σχέσεις: Δεν βλάπτεις, λες την αλήθεια, δεν κλέβεις, δεν νοθεύεις (ουσίες, σχέσεις, θεσμούς), δεν επιθυμείς περισσότερα από όσα είναι αναγκαία. Υπάρχουν και πέντε ρυθμίσεις για τον ψυχισμό (φροντίδα του εαυτού): καθαρότητα (σώματος και νου), ικανοποίηση, πνευματική ασκητική, αυτοεξέταση (και μελέτη των Γραφών) και αφιέρωση (ή παράδοση) στον Κύριο.
Στον Βουδισμό επίσης υπάρχουν όμοιοι κανόνες ηθικής συμπεριφοράς που συνολικά λέγονται śīlā (ή sila).
Σε κάθε κουλτούρα ή θρησκεία, αυτός που πειθαρχεί γίνεται πιο καλός, ενάρετος άνθρωπος, πιο καλός, υπεύθυνος πολίτης. Η γενική κοινωνική ζωή σε μια Πολιτεία οπωσδήποτε είναι πολύ καλύτερη και αρμονική καθώς οι κανόνες αυτοί εκφράζουν φυσικούς νόμους για τον άνθρωπο. Η συμπεριφορά ευθυγραμμίζεται με την ανθρώπινη φύση. Αγριότητα και αρπακτικότητα ανήκουν στη φύση πολλών ζώων.
Όταν ο μαθητής πρίγκιπας Αρτζούνα στο έκτο κεφάλαιο της Μπαγκαβάτ Γκητά ρωτά τον δάσκαλο και Θεάνθρωπο Κύριο Κρίσνα για την αστάθεια και χαώδη κατάσταση του νου, εκείνος του λέει: “Ναι το μυαλό είναι ταραχώδες, δυσεξέλεγκτο, μα με επιμελή πρακτική (abhyāsena) και άσκηση απόσπασης vairāgyena) ελέγχεται”.
Η πειθαρχία ξεκινά με τον νου. Αν ο νους καλλιεργηθεί και μάθει να πειθαρχεί, τότε φυσικά θα ακολουθήσει και πειθαρχημένη καλή συμπεριφορά. Η πειθαρχία αποσκοπεί στην εδραίωση φυσικού ή κανονικού μέτρου για όλες τις τάσεις και δραστηριότητες των ανθρώπων. Δεν είναι άρνηση των αγαθών που τόσο απλόχερα χαρίζει η Φύση ούτε και της ευχαρίστησης που αυτά δίνουν. Είναι άρνηση της υπερβολής και ακόρεστης απληστίας στο ένα άκρο και απόρριψης και στέρησης στο άλλο άκρο. Είναι η μετρημένη ζωή που δίνει ελευθερία κι ευτυχία.
Ας πάρουμε δύο απλά παραδείγματα από την καθημερινή κοινή εμπειρία.
Η εργασιομανία (για περισσότερη παραγωγή και κέρδος) σύντομα θα προκαλέσει βλάβη, αρρώστια. Χρειάζονται τακτικές παύσεις και ικανοποιητική ανάπαυση! Από την άλλη βλάβη θα προκαλέσει και ο παρατεταμένος ύπνος και η αποφυγή εργασίας. Με το μέτρο και στην εργασία και στην ανάπαυση φροντίζουμε τον εαυτό.
Ομοίως όταν ξοδεύουμε περισσότερα από όσα χρειαζόμαστε ή περισσότερα από όσα κερδίζουμε, σύντομα αντιμετωπίζουμε πίεση και άγχος. Όταν ξοδεύεις για όσα χρειάζεσαι όντως και αποταμιεύεις για ώρα ανάγκης, νιώθεις άνεση, ελαφράδα, ασφάλεια.
Αυτά είναι τα δώρα της πειθαρχίας. Το ποτάμι που ξεχύνεται από τις όχθες του γίνεται καταστροφική πλημμύρα!
