Οι σκέψεις έχουν, ως φράσεις ή προτάσεις, αναγνωρίσιμη μορφή…
Τι είναι οι σκέψεις; Από πού έρχονται; Πού πάνε;
Έχουμε, λένε ορισμένες μελέτες, περίπου 67.000 σκέψεις μέσα σε μια μέρα. Αυτό εξαρτάται, φυσικά, από το πώς ορίζεις μια σκέψη.
Το 1890, ο William James, ο πατέρας της αμερικανικής Ψυχολογίας, δημοσίευσε τη μελέτη του The Principles of Psychology, όπου ξεκίνησε την έρευνα για τον νου και τη συνειδησία. Στο κεφ. 9 επικεντρώνεται στο “Ρεύμα της Σκέψης” που χαρακτηρίζει τη συνειδησία με 5 ιδιότητες:
α) Κάθε σκέψη ανήκει στη συνειδησία κάποιου ατόμου.
β) Στη συνειδησία του ατόμου η σκέψη αλλάζει όλη την ώρα.
γ) Ταυτόχρονα η σκέψη είναι συνεχής (μα έχει σύντομες διακοπές).
δ) Κάθε σκέψη ασχολείται με αντικείμενα άλλα από τον εαυτό της.
ε) Ενδιαφέρεται για κάποια μέρη του αντικειμένου, παραγνωρίζοντας άλλα, κι επιλέγει συνεχώς αντικείμενα ή απορρίπτει.
Στο μυαλό μας ακούμε αυτό το ρεύμα σκέψεων ακατάπαυστα, όλη την ώρα καθόσο είμαστε ξύπνιοι, ακούμε κυρίως τη δική μας φωνή και άλλες να έρχονται και να φεύγουν σαν κύματα από αναμνήσεις, διαλόγους, σχεδιασμούς και σχόλια κάθε είδους. Μερικοί συγγραφείς, όπως ο James Joyce (Ulysses) και η Virginia Wolf (To the Lighthouse), παρουσιάζουν αυτό το ρεύμα σκέψεων, που ονομάστηκε από κριτικούς stream of consciousness – ρεύμα συνειδησίας. Αυτός ο όρος είναι μια παρανόηση. Αν αυτοί όλοι, συγγραφείς και κριτικοί, όντως εξέταζαν με λίγη προσοχή τι συμβαίνει στον νου τους, πώς, με άλλα λόγια, εκδηλώνονται πραγματικά διάφορες νοητικές λειτουργίες, θα παρουσίαζαν πολύ διαφορετικά τα θέματά τους.
Στην πραγματικότητα, πρόκειται για “ρεύμα σκέψης” και όχι “ρεύμα συνειδησίας”. Οι σκέψεις έχουν, ως φράσεις ή προτάσεις, αναγνωρίσιμη μορφή συνήθως με νοηματικό περιεχόμενο (κάποτε όχι, δηλ. ασυναρτησία). Η συνειδησία είναι το αθέατο πεδίο μέσα στο οποίο, και χάρη στην ενέργεια του οποίου, εκδηλώνονται – ως δηλώσεις, αναμνήσεις, εικόνες κ.λπ.
Επιπλέον, όμως, οι συγγραφείς δεν αποδίδουν την αληθινή μορφή του ρεύματος σκέψεων που είναι πιο αποσπασματική και συχνά ασυνάρτητη λόγω συνειρμών ή νέων εντυπώσεων από τις αισθήσεις. Χρησιμοποιούν μια τεχνική μυθιστοριογραφίας που αποκαλύπτει, υποτίθεται, βαθύτερα επίπεδα ψυχολογίας, μα είναι μόνο φαντασιακά δημιουργήματα.
Κάθε νορμάλ άτομο μπορεί να παρατηρήσει (ίσως και με λίγη καθοδήγηση) ορισμένες λειτουργίες του νου του. Βλέπει το ρεύμα των σκέψεων να κυλάει. Βλέπει επίσης πως μια άλλη λειτουργία έχει επίγνωση των συστατικών, των αλλαγών και των νοημάτων. Αν θέλει να γράψει μια ειδοποίηση ή περιγραφή, βλέπει πως μια (δια-)κριτική λειτουργία επεμβαίνει και δίνει έλλογη νοηματική αλληλουχία στο ρεύμα των σκέψεων.
Αλλά εφόσον βλέπει και τις τρεις αυτές λειτουργίες, πρέπει να συμπεράνει πως υπάρχει μία ακόμα πολύ λεπτότερη και ανώτερη που παρακολουθεί τις τρεις λειτουργίες. Αυτή η ανώτερη, λεπτότερη δύναμη είναι η εποπτεύουσα συνειδησία. Αυτή δεν κάνει σχόλια ούτε καμιά άλλη κίνηση. Αθέατη, ανεξιχνίαστη, αυτή θεάται και φωτίζει όλες αυτές τις ενέργειες στον νου.
