Η θεώρηση της «αιώνιας επανεμφάνισης», όπως μεταφράζει ο Χ. Γαλανόπουλος τη φράση eternal recurrence στο Νέο Πρότυπο του Σύμπαντος (μφρ του A New Model of the Universe, P. D. Ouspensky, Πύρινος Κόσμος, 1997, Αθήνα), λέει πως το άτομο αφού πεθάνει επανενσωματώνεται στις ίδιες συνθήκες κι επαναλαμβάνει την ίδια ζωή. Αυτή η θεώρηση είναι πολύ παλαιά καθώς βρίσκεται σε αρχαία κείμενα, Πυθαγορικά, Βουδιστικά και άλλα. Βρίσκει στήριξη και στην εμπειρία déjà vu («ήδη ιδωμένο», δηλ. θύμηση περιστατικού που έχει συμβεί, ενώ δεν έχει, ή τοποθεσίας που κάποιος αναγνωρίζει ενώ δεν την είχε ξαναδεί) που αναφέρουν πολλά άτομα.. Έτσι ο Ουσπένσκι γράφει (σ. 547-8) –
Αλλά το γεγονός αυτών των τυχαίων αναμνήσεων από μόνο του, ακόμα κι αν πρόκειται πράγματι για αναμνήσεις, δεν αρκεί για τη θεμελίωση οποιασδήποτε θεωρίας. Θα ήταν απόλυτα δικαιολογημένο να ρωτήσει κανείς: «Αν όντως υφίσταται αυτό το τρομερό φαινόμενο της επανάληψης της ζωής, γιατί το αγνοούμε εντελώς, γιατί δεν θυμόμαστε περισσότερα; Γιατί δεν το κατάλαβαν αυτό οι άνθρωποι από παλιά και γιατί μόνο τώρα μας παρουσιάζεται σαν καινούργια ανακάλυψη;»
Συνεχίζει το κείμενο:
Όλα αυτά τα ερωτήματα είναι εντελώς βάσιμα. Ωστόσο δεν είναι δύσκολο να απαντηθούν. Σ’ ένα προηγούμενο μέρος του βιβλίου [Ένα Νέο Πρότυπο του Σύμπαντος] δόθηκε ως παράδειγμα εξέλιξης η μεταμόρφωση μιας πεταλούδας. Αυτό που μας ενδιαφέρει στη μεταμόρφωση της πεταλούδας από την άποψη του θέματος που εξετάζουμε είναι το γεγονός ότι η πεταλούδα, περνώντας σ’ ένα νέο επίπεδο, πεθαίνει για το προηγούμενο επίπεδο [κάμπιας ή λάρβας/προνύμφης/χρυσαλλίδας στο κουκούλι της], παύει να υπάρχει εκεί, δηλαδή χάνει κάθε σύνδεση με την προγενέστερη ύπαρξή της. Αν μια πεταλούδα δει και μάθει περισσότερα, δεν μπορεί να τα μεταδώσει στις κάμπιες. Έχει ήδη πεθάνει σαν κάμπια, έχει εξαφανιστεί από τον κόσμο της κάμπιας.
Κάτι ανάλογο πρέπει να συμβαίνει και με τους ανθρώπους στους οποίους αποκαλύπτονται τα μυστήρια του [Σύμπαντος, του] χρόνου και της αιωνιότητας. Ξέρουν και μπορούν να μιλήσουν γι’ αυτά που ξέρουν, αλλά οι άλλοι ούτε τους ακούνε ούτε τους καταλαβαίνουν. Γιατί άραγε οι άνθρωποι δε συνέλαβαν προ πολλού την ιδέα της αιώνιας επανεμφάνισης;
Αλλά αυτό έχει γίνει στην πραγματικότητα εδώ και πολύν καιρό. Ανέφερα πριν τη διδασκαλία του Πυθαγόρα, το βουδισμό, τις θεωρίες της μετενσάρκωσης και της μετεμψύχωσης, οι οποίες, στις σύγχρονες μορφές τους, είναι απλώς μια διαστρέβλωση της θεωρίας της αιώνιας επανεμφάνισης. Και υπάρχουν πολλές άλλες ιδέες για τη μέλλουσα ζωή, διάφορες νύξεις σε «αποκρυφιστικές» διδασκαλίες, όπως π.χ. η πολύ παράξενη ιδέα της δυνατότητας να αλλάξουμε το παρελθόν, διάφορες λαϊκές λατρείες, όπως η πίστη των προγόνων – όλα αυτά συνδέονται με την ιδέα της επανεμφάνισης.
Είναι φανερό ότι η ιδέα της επανεμφάνισης δεν μπορεί να προσελκύσει τους ανθρώπους στην αμιγή της μορφή, κυρίως γιατί φαίνεται παράλογη από την άποψη της συνηθισμένης λογικής, αφού δεν έχει τίποτε το ανάλογο με τον κόσμο των «τρισδιάστατων» αισθήσεων ή τον γενικά αποδεκτό «χρόνο». Η συνηθισμένη άποψη για το χρόνο δεν αφήνει θέση για επανεμφάνιση. Αντίθετα, σύμφωνα με την κοινή εγκόσμια σοφία, «τίποτα δε γυρίζει πίσω». Έτσι, ακόμα και στις διδασκαλίες στις οποίες αρχικά η ιδέα της επανεμφάνισης υπήρχε αναμφίβολα στην αμιγή της μορφή, όπως για παράδειγμα στο βουδισμό, έχει παραποιηθεί και προσαρμοστεί στην συνήθη αντίληψη του χρόνου. Σύμφωνα με τις πρόσφατες ερμηνείες των μορφωμένων βουδιστών, ένας άνθρωπος γεννιέται σε μια νέα ζωή την ίδια στιγμή που πεθαίνει. Αλλά αυτό είναι συνέχιση μέσα στο χρόνο. Οι βουδιστές έχουν απορρίψει την «παράλογη» ιδέα της επιστροφής στο παρελθόν, και ο «τροχός των ζωών» τους κυλάει σύμφωνα με το ημερολόγιο. Έτσι, βέβαια, την αποδυνάμωσαν εντελώς την ιδέα, αλλά την έκαναν εύπεπτη για τις μάζες, έτσι ώστε να μπορεί να εξηγείται και να ερμηνεύεται λογικά.
Ας μείνουμε εδώ. Ο Ουσπένσκι μοιάζει να ισχυρίζεται πως αυτή είναι μια γενική διαδικασία για όλους και όλες. Μα σε άλλες σελίδες του βιβλίου και σε άλλα βιβλία του γράφει για μετενσάρκωση στο παρελθόν – όπου με νέα γνώση, που το άτομο έχει αποκτήσει τώρα, μπορεί, πηγαίνοντας πίσω στο παρελθόν, να αλλάξει ορισμένες αιτίες για μελλοντικά περιστατικά. Επιπλέον, υπάρχει, σύμφωνα με άλλες διδασκαλίες, και η δυνατότητα μετενσάρκωσης στο μέλλον.
Ο άνθρωπος πάντα ενσωματώνεται στον υλικό κόσμο σε συνθήκες (δηλ. χρόνο και χώρο και κοινωνία) που του αξίζουν, σύμφωνα με το επίπεδο της γνώσης και της οντότητάς του, ή με το Κάρμα του, όπως λέγεται, δηλαδή ανάλογα με το πώς έζησε κι έπραξε.
