1. Λίγοι αναγνωρίζουν την αποδοχή της Θείας Χάρης από τον Ādiśaṅkara, τον πρώτο Shankaracharya. Οι περισσότεροι λόγιοι τον θεωρούν κάπως στυγνό υποστηρικτή της διανοητικής προσπάθειας του ανθρώπου να πραγματώσει/συνειδητοποιήσει το υπέρτατο αγαθό (niḥśreyasa) που είναι η διάλυση της άγνοιας και η απελευθέρωση (mokṣa) στην απόλυτη συνειδητοποίηση ότι “Εγώ είμαι ο αληθινός Εαυτός (ātman) ίδιος με το Απόλυτο (brahman)”. Και αυτό είναι πολύ παράξενο αφού ο φιλόσοφος έγραψε πολύ ευνοϊκά σχόλια και στο Άσμα του Μεγαλόχαρου (Bhagavad Gītā), το οποίο είναι κατ’ εξοχήν κείμενο αφοσίωσης, λατρείας και παράδοσης στον ύψιστο Κύριο. (Εδώ ο Kṛṣṇa Κρίσνα είναι μορφή του θεού Viṣṇu), που είναι μια θεϊκή εκδήλωση του Μπράχμαν, όπως όλες οι άλλες θεότητες. Το Άσμα αποτελεί το τρίτο σκέλος των βασικών κειμένων της μονιστικής φιλοσοφίας Βεδάντα (advaita-vedānta)· τα άλλα δύο είναι οι κύριες Ουπανισάδες και το Brahmasūtra Bādarāyaṇa. Αυτό το φιλοσοφικό σύστημα εδραίωσε ή αναζωπύρωσε στην Βεδική Παράδοση, όπως λένε οι συνεχιστές της Παράδοσης, ο Σάνκαρα.
Αν κοιτάξει κάποιος προσεκτικά τα σχόλια του, θα διαπιστώσει ότι στην εισαγωγή στο Άσμα (2η παράγραφο), ήδη, ο Σάνκαρα λέει πως ο Κύριος, παρότι αγέννητος, αμετάβλητος, κι αιωνίως αγνός, αφυπνισμένος, ενσυνείδητος κι ελεύθερος, είναι σαν να παίρνει ενσωματωμένη μορφή, χάρη στην μαγική του δύναμη (sva-māyā), για να χαρίσει την εύνοια του στον κόσμο, δηλαδή να βοηθήσει τους ανθρώπους να λυτρωθούν. Εδώ η λέξη είναι anugraha “χάρη/έλεος/εύνοια”. Στο χωρίο 2.39 χρησιμοποιείται ο άλλος όρος για “χάρη” prasāda (= δώρισμα, εύνοια, καθαρότητα). Εδώ το σχόλιο λέει πως ο Άρτζουνα, ο φίλος και μαθητής του Κρίσνα, θα αποδιώξει την αιχμαλωσία στην επίδραση του (νόμου του) Κάρμα (= δράσης), που εναρμονίζεται με την θρησκεία/δικαιοσύνη (dharma) ή όχι, με την απόκτηση της γνώσης που προέρχεται από την χάρη (prasāda)του Παντοδύναμου (= Īśvara “άρχοντας, κύριος”).
Ο Σάνκαρα χρησιμοποιεί και τις λέξεις anukampā, anukrośa, karuṇa, kṛpā και άλλες, που όλες σημαίνουν “συμπόνια, συμπάθεια, λύπηση”. Μα επειδή αυτές δεν υπονοούν πάντα την άμεση βοήθεια ή χάρη (όπως anugraha και prasāda), θα αγνοήσω τα σχετικά σχόλια σε διάφορα χωρία της Γκητά ή άλλων κειμένων.
2. Τι ακριβώς είναι αυτή η αιχμαλωσία στον νόμο του Κάρμα; Τι ακριβώς είναι η άγνοια (avidyā ή αγνωσία ajñāna) από την οποία θα λυτρωθούμε;
Η λέξη karma σημαίνει “δράση, έργο, καθήκον, πράξη”. Ο νόμος του κάρμα δηλώνει αιτία-και-αποτέλεσμα: δηλαδή αν κάνεις καλές πράξεις θα έχεις καλά αποτελέσματα ή αλλιώς καλές, ευνοϊκές συνθήκες ζωής αργότερα σε αυτήν ή την επόμενη ενσωμάτωση, και αν κάνεις κακές θα αντιμετωπίσεις κακές, αντίξοες συνθήκες. Υπάρχει όμως και μια άλλη άποψη που συνήθως παραβλέπεται. Ως άνθρωπος, άντρας ή γυναίκα, σύζυγος, πατέρας ή μητέρα, αγρότης, βιομήχανος, γιατρός, έμπορος, καλλιτέχνης κλπ., έχεις τα καθήκοντά σου. Αν τα παραγνωρίζεις, τότε αφήνεις κάποιου είδους χρέος προς τον κόσμο. Έτσι γεννιέσαι ξανά και ξανά στον κόσμο σε έναν αέναο κύκλο ενσωματώσεων ωσότου ξεπληρώσεις το χρέος. Αυτή η διαδικασία γέννησης-θανάτου-γέννησης κλπ. λέγεται saṃsara σανσάρα.
Εφόσον επιδίδεσαι σε δράση στον γνωστό μας υλικό κόσμο υπακούς στον νόμο του Κάρμα, μένεις σε αιχμαλωσία σε αυτόν και στην αέναη διαδοχή γεννήσεων και θανάτων κι επαναλήψεων – saṃsāra.
Λύτρωση mokṣa είναι η απελευθέρωση από το Κάρμα σε όλες τις μορφές του και συνειδητοποίηση του αληθινού Εαυτού που είναι ένας και ίδιος σε όλους τους τους ανθρώπους και ίδιος με τον Εαυτό του Σύμπαντος, το Απόλυτο Μπράχμαν, που είναι η μόνη πραγματικότητα.
3. Η λέξη “πραγματικότητα” είναι, καθώς συνδέεται με (υλικά) πράγματα, χοντρή, παραπλανητική και άβολη. Διότι το Μπράχμαν δεν είναι “πράγμα” ούτε έχει, ως Πρωτουσία των πάντων, την υλικότητα των πραγμάτων του γνωστού κόσμου. Οι πραγματιστές, υλιστές, φυσικαλιστές (όπως επίσης λέγονται τώρα) είναι οι άνθρωποι (επιστήμονες κυρίως, μα και άθρησκοι, άθεοι) που θεωρούν τον γνωστό μας χοντρό υλικό κόσμο ως μόνη πραγματικότητα reality/réalité.
Στη μονιστική φιλοσοφία Βεδάντα ο υλικός κόσμος μας θεωρείται πλάνη, ψευδαίσθηση, οφθαλμαπάτη. Πραγματικότητα είναι το αθέατο, απερινόητο Μπράχμαν. Αυτό είναι η μόνη αλήθεια, η Πρωτουσία των πάντων – Πρωταρχή και Πρωταιτία. Σε εκείνη την πραγματικότητα, το Ένα Ον, τη μόνη Αλήθεια και αληθινή Πρωτουσία, δεν υπάρχουν ξεχωριστές υπάρξεις, ξεχωριστά πράγματα ή άτομα: είναι ενιαία, αμετάβλητη, αιώνια, απέραντη – αγνή Συνειδησία, Νοημοσύνη.
Σε αυτήν την κατάσταση Ύπαρξης, ενιαίας και αμετάβλητης ουσίας, δεν μπορεί να υπάρχει “χάρη” διότι δεν υπάρχει άλλο ον που θα δεχτεί τη χάρη.
Αλλά στον γνωστό μας κόσμο που θεωρούμε πραγματικό (ή αντικειμενικό), στη γενική πλάνη και ψευδαίσθηση, θεωρούμε πως υπάρχουν πολλά ξεχωριστά πλάσματα, οι άνθρωποι, που πάσχουν από αυτήν την άγνοια και ψευδαίσθηση έχοντας λησμονήσει την αληθινή πρωταρχική φύση τους που είναι το ενιαίο Μπράχμαν (ή Άτμαν). Έτσι στο θέατρο της πλάνης και οφθαλμαπάτης (που ποτέ και πουθενά δεν είναι ανεξάρτητο ή ξεχωριστό από την Πρωτουσία του Μπράχμαν, μα παντού και πάντοτε είναι διαποτισμένο από αυτήν) υπάρχει, λέει το μονιστικό σύστημα του Σάνκαρα, και το φαινόμενο της Θείας Χάρης και τα άτομα που την αποδέχονται έτσι που να διαλύσουν την άγνοια συνειδητοποιώντας την αλήθεια.
