Σήμερα, όπως με την Ποίηση κάθε γραπτό που δημοσιεύεται με σπαστές γραμμές και (συχνά) με λόγια ακαταλαβίστικα θεωρείται ποίημα αλλά ποτέ δεν κρίνεται (πολύ καλό, καλό, μέτριο, κακό), έτσι και με τη Ζωγραφική, εφόσον υπάρχουν μορφές και χρώματα σε έναν πίνακα αυτό θεωρείται εικαστική Τέχνη – μα συχνά κρίνεται ίσως επειδή κοστίζει.
Όλη η Τέχνη και κάθε εκδήλωσή της διερευνά και παρουσιάζει μια ή άλλη άποψη της πραγματικότητας – έτσι όπως την αντιλαμβάνεται ο καλλιτέχνης, φυσικά. Συχνά όμως γίνεται ένα λειτούργημα που εξυπηρετεί την απόδραση από μια ανιαρή ή δυσάρεστη άποψη της πραγματικότητας σε μια πιο ευχάριστη φαντασιακή άποψη.
Ο William Thomas Kinkade (1958-2012) είναι Αμερικανός. Δεν ακολουθεί τα (μετα)μοντέρνα ρεύματα. Οι ζωγραφιές του έχουν, όπως στο δείγμα, παστέλ χρώματα με αμερικανικές, υποτίθεται, σκηνές, μα πιο πολύ αγροικίες στην αγγλική ύπαιθρο του 18ου ή 19ου αιώνα: σκηνές ειδυλλιακές, ρομαντικές, βουκολικές, πάντα γλυκερές, με αγροικίες, κήπους, ρυάκια, μπόλικα λουλούδια (μα συχνά ακαθόριστα), γέφυρες κι εδώ κύκνους! Το τοπίο είναι ονειρώδες, σαν μια παγίδα για τα παιδιά Hansel και Gretel μα και για μεγάλους που δεν έχουν καλή αίσθηση ζωγραφικής και νομίζουν (όχι εντελώς άδικα) πως τέτοιοι πίνακες είναι πολύ καλύτεροι από αφηρημένες μορφές. Δεν αναγνωρίζεις τα άφθονα άνθη. Ένας θαμπός ήλιος(;) φέγγει πάνω από το κτίριο και οι ακτίνες του πέφτουν αριστερά και γίνονται το καθοδικό ρυάκι που ελίσσεται άγαρμπα ανάμεσα σε βράχια και θάμνους. Μα μόνο το νερό μπροστά αντανακλά φως – και τον ήλιο(;) και τα παράθυρα! Τα παράθυρα είναι φωτισμένα ενώ δεν υπάρχει ίχνος σκοταδιού ή ατμόσφαιρα σούρουπου ολόγυρα: είναι σάμπως να έχει αρπάξει φωτιά η κατοικία εσωτερικά!
Μα τώρα κοιτάξτε κάτι παρόμοιο – μια βουκολική σκηνή από τον Άγγλο John Constable (1776-1837), The Hay Wain (1821). Αν μεγεθύνετε την εικόνα, οι λεπτομέρειες θα είναι πιο ευδιάκριτες. Πρώτον, δεν υπάρχει καθόλου το ονειρώδες στοιχείο. .Είναι ο κόσμος της υπαίθρου στα τέλη του 18ου αιώνα και τις αρχές του 19ου. Μια γυναίκα πλένει ρούχα μπροστά στο σπίτι. Τα ζώα έχουν λειτούργημα (όχι διακοσμητικό ρόλο, όπως οι κύκνοι) καθώς σέρνουν το κάρο με τα άχυρα (hay wain). Γιατί άραγε είναι σταματημένο στο νερό το κάρο; Σχετίζεται με την αγροικία; Ο άντρας και η γυναίκα σχετίζονται άραγε; Μετά, λίγο δεξιά του κέντρου είναι φως το οποίο από τον ουρανό κατεβαίνει στο λιβάδι και μετά στα νερά του ρηχού ποταμού. Το ίδιο φως ενώνεται με τον λευκό τοίχο αριστερά και το σύννεφο πάνω δεξιά. Ο πίνακας είναι ρεαλιστικός μα σου αφήνει ερωτήματα (ή μυστήριο, αν θέλετε). Είναι έξοχα δομημένος με τον άνθρωπο στο κέντρο (προσέξτε πάλι το λευκό που τώρα είναι σαν πηγή ή συγκέντρωση του φωτός) και το φυσικό περιβάλλον να εκτείνεται ολόγυρα. Για πολλούς είναι ένα αριστούργημα.
Ακολουθεί ένας ακόμα πίνακας του Κινκέιντ. Εδώ τώρα βλέπουμε τα ίδια περίπου στοιχεία όπως στον πρώτο. Η διαφορά είναι η αίσθηση ανέμου στα σύννεφα και στο μεγάλο δέντρο, μα όχι στα άγνωστα κρινολούλουδα, γαλάζια και πορτοκαλιά και κίτρινα στη δεξιά άκρη και το ήρεμο ελάφι – η Μπάμπι! Στη μέση της σκηνής είναι ένα γαλάζιο ρυάκι με φώτα που, υποθέτω είναι αντανακλάσεις των παραθύρων της αγροικίας (με ανεμόμυλο, τώρα). Μα εμένα μου φαίνεται λίγο μακριά και χαμηλότερα το νερό για να αντανακλά τα φώτα. Υπάρχει πολύ φως ανάμεσα στα σύννεφα και βλέπουμε λωρίδες ηλιόφωτου στο λιβάδι. Οπότε το κτίσμα πάλι μοιάζει να έχει εσωτερική πυρκαγιά. Προσέξτε, επίσης τον καρόδρομο όπου οι δυο λωρίδες που δέχονται τους τροχούς είναι και οι δυο εξίσου πιο φαρδιοί από την κεντρική, χορταριασμένη λωρίδα! Μα και η συνέχειά του στο ρυάκι μοιάζει να είναι και απόρροια του κλώνου του δέντρου που χαμηλώνει! Βλέπουμε, επίσης, τα άνθη και τους φασιανούς να διακοσμούν το ιδανικό τοπίο που ο ζωγράφος επιχειρεί με πολύ ομολογουμένως κόπο να παρουσιάσει! Μα αποτυγχάνει διότι ακριβώς η συναισθηματική φύση του νιώθει, νομίζω, αβεβαιότητα και γι ‘αυτό βάζει τόσα στολίδια.
Ας πάμε πάλι στον Κόνσταμπλ. Εδώ έχουμε έναν από τους σπουδαιότερους πίνακές του, The White Horse (1819), που τον βοήθησε να εκλεχθεί στη Βασιλική Ακαδημία. Υπάρχει κάποιος ρομαντισμός, μα πάλι όλα τα στοιχεία (μεγαλύτερη ποικιλία εδώ) έχουν λειτουργικότητα. Σε όλα του τα έργα βλέπεις τον κόσμο του ανθρώπου προσαρμοσμένο στον κόσμο της φύσης (σύννεφα, δέντρα, ζώα, νερά) κι έναν αριστουργηματικό συνδυασμό ρεαλισμού και ρομαντισμού που εκφράζει την ήρεμη ομορφιά και της αγγλικής υπαίθρου και το αισθηματικό βάθος που αναδύεται ενώ υπαινίσσεται και την πνευματική υπόσταση του ανθρώπου. Το φως από το λευκό άλογο αντανακλάται στον τοίχο του σπιτιού και από εκεί στα σύννεφα (σε μια ελαφρά καμπύλη. Επίσης, σχεδόν παράλληλα στο νερά στα δεξιά και μετά στην αγελάδα μακριά.
Τώρα ένας ακόμα Κινκέιντ. Όπως στο πρώτο κι εδώ απουσιάζουν οι άνθρωποι και οποιαδήποτε δραστηριότητα. Πάλι μια ονειρώδης ιδανική σκηνή (με θολούρα στο βάθος και καπνό από την καμινάδα) σε ένα άγνωστο τοπίο που θα μπορούσε να είναι οπουδήποτε! Με πληθώρα άγνωστα λουλούδια, ένα ποτάμι με μια (διακοσμητική) γέφυρα στο βάθος και μια (διακοσμητική) βάρκα μπροστά, αριστερά, και τα πυρπολημένα παράθυρα με αντανακλάσεις στο ποτάμι κι ένας θολός ήλιος ανάμεσα σε σύννεφα και τα γκρίζα κτήρια! Είναι πλαστό, δεν πείθει, μα πολλοί μπορεί να βρουν ομορφιά κι ανακούφιση εδώ – κι ας είναι κιτς!
