1. Οι κάτοικοι στην περιοχή Catalhoyuk είχαν, εικάζεται από τους αρχαιολόγους, ένα δημοκρατικό καθεστώς και οργανωμένη θρησκεία παράλληλα με την επίδοση στο εμπόριο. Οι κατοικίες τους διατηρούνταν καθαρές και είχαν αρκετή εσωτερική διακόσμηση – με αγαλματίδια και τοιχογραφίες, κέρατα βοδιών και κρανία. Όλες οι κατοικίες ήταν σχεδόν ισομεγέθεις με εξαίρεση ένα μεγαλύτερο κτίριο για την κοινή κοινοτική προσευχή. Τους νεκρούς τους δίπλωναν, τους έβαζαν σε καλάθια και τους έθαβαν μέσα στα σπίτια.
2. Ο γύψος ήταν βασικό στοιχείο στην διακόσμηση και τις τέχνες τους. Οι τοίχοι ήταν γυψωμένοι, τα αγαλματίδια ήταν από γύψο και κάλυπταν με γύψο τα κεφάλια των νεκρών (και τα κρανία διακόσμησης). Πηγή του γύψου ήταν το πυκνό, συμπαγές χώμα της βαλτώδους περιοχής.
Πριν 10 χιλιετίες αυτή η πόλη που δεν θα μάθουμε το όνομα της και ήταν χτισμένη μακριά από τις καλλιέργειες κριθαριού και σιταριού, ήταν η αιχμή του δόρατος της νεολιθικής επανάστασης. Καλλιεργούσαν επίσης αρακά, φιστίκια (Αιγίνης) και αμυγδαλιές. Μάζευαν και καρπούς από τα γειτονικά δάση όπου συνέχισαν να κυνηγούν. Ανέτρεφαν πρόβατα και γελάδια. Υπήρχε μεγάλη παραγωγή αγγείων από πηλό και γύψο και εργαλείων από οψίδιο. Αυτά τα εμπορεύονταν.
3. Δεν πρέπει όμως να ξεχνάμε και την κουλτούρα Jōmon στην Ιαπωνία που αναπτύχθηκε από τη 13η χιλιετία! Εκεί ζούσαν πολύ πιο απλά με καρπούς από βαλανιδιές, καστανιές και άλλα, σολομό, ελάφι και άλλα, κι έφτιαχναν διάφορους σχηματισμούς με βότσαλα και πέτρες. Λάτρευαν, λένε οι εξειδικευμένοι, θεότητες σε βράχια. Αργότερα είχαν και καλλιέργεια ρυζιού (από την Κίνα, μετά την 9η χιλιετία). Διήρκεσε δε ως και τον 4ο αιώνα ΠΚΧ. Τόσο ο πολιτισμός των Jōmon όσο και του Çatalhöyük ήταν, ως φαίνεται από την απουσία όπλων και τραυματισμένων σκελετών, ειρηνικός, σε αντίθεση με τους πολιτισμούς της χάλκινης εποχής.
4. Αλλά, τελικά, μπορούμε να χρησιμοποιούμε ως κριτήρια για τον πολιτισμό μόνο (ερείπια από) κτήρια, εργαλεία, αγγεία, αγάλματα, καλλιέργειες και οικόσιτα ζώα;
Ενδέχεται τα αρχαία κείμενα των Βεδών και ειδικά ο Ṛg-veda να ανήκει στην 4η χιλιετία ή και νωρίτερα. Είναι οπωσδήποτε αρχαιότερος του πολιτισμού των ποταμών Ινδού και Σαρασβατί (αρχίζει γύρω στο 2800 ΠΚΧ). Δεν υπήρχε γραφή πριν τον πολιτισμό του Ινδού και Σαρασβατί. Αυτά τα κείμενα μεταδίδονταν προφορικά από γενεά σε γενεά.
Τέτοια κείμενα αποκαλύπτουν πολιτισμό πολύ υψηλής βαθμίδας. Απλώς δεν γνωρίζουμε πόσο πίσω πάνε στην Ιστορία. Αν λάβουμε υπόψη μας πως έφθασαν στον 20 αιώνα διατηρώντας την αρχέγονη μορφή τους από όσο διαπιστώνουμε, θα μπορούσαν να πάνε πίσω αρκετές χιλιετίες!
5. Στην Πολιτεία του ο Πλάτων σκιτσάρει την πρώτη του ιδανική κοινότητα (310 C) με απλή αγροτοκτηνοτροφία, απαραίτητες τέχνες και βασικό εμπόριο, όπου όλοι οι άνθρωποι τρώνε κριθαρόψωμο και βολβούς, πίνουν κρασί με μέτρο και για ψυχαγωγία ψέλνουν ύμνους στους θεούς.
Όμοια είναι σε γενικές γραμμές και η αρχική κοινωνία στους Βεδικούς Ύμνους (4η χιλιετία ΠΚΧ) στην Αρχαία Ινδία.
Μετά, ο Yoshinory Yasuda, Ιάπωνας αρχαιολόγος-εθνολόγος γράφοντας για τους Jōmon στην Ιαπωνία της 11ης χιλιετίας ΠΚΧ ορίζει τον πολιτισμό ως ‘σεβασμός και συνύπαρξη με τη Φύση… ορθή σχέση ανθρώπων με τα χαρακτηριστικά της περιοχής’ (R. Rudgley, Civilisations of the Stone Age, 1998).
Ο δε A. West γράφοντας για την Αρχαία Αίγυπτο λέει: ‘Στον πολιτισμό οι άνθρωποι καταπιάνονται με… την εσωτερική ζωή… για να ελέγξουν την απληστία, τη φιλοδοξία, τον φθόνο’ (σ 6, Serpent in the Sky, 1993).
Μια άλλη μάλιστα λέει πως ο άξονας του πολιτισμού είναι η Δικαιοσύνη, στην έννοιά ότι ‘τὸ προσῆκον ἑκάστῳ ἀποδιδόναι’ (Πολιτεία 331C) – να δίνουμε στον καθένα (και σε καθετί) αυτό που αρμόζει!
Τέτοιες ιδέες δεν έγιναν ποτέ αποδεκτές στις μεγάλες μάζες και στους γραμματισμένους διαμορφωτές των κοινωνικών τάσεων (= σύγχρονους πανεπιστημιακούς, εκκλησιαστικούς, δημοσιογράφους και φυσικά, πολιτικάντηδες).
Είναι φυσικό, βέβαια, για τους πανεπιστημιακούς, τους αρχαιολόγους κλπ. να απαιτούν κτήρια, εργαλεία κλπ. για τον εντοπισμό κάποιου “πολιτισμού”.
