Στο Ε2080: Αστοχίες του Νέο-Βεδάντα έγραψα για τη νέα τάση σε πολλούς Ινδούς και περισσότερους Δυτικούς να δηλώνουν πως δεν υπάρχει ξεχωριστός ατομικός εαυτός (το “εγώ”), πως ζούμε σε όνειρο και όλοι είμαστε ήδη το τέλειο και πλήρες Μπράχμαν (ή ο τέλειος και πλήρης Άτμαν Εαυτός). Δεν χρειάζεται καμιά προσπάθεια εκ μέρους του ατόμου αφού είναι ήδη φωτισμένο και λυτρωμένο. Επίσης δεν υπάρχει καμιά μέθοδος, καμιά πρακτική, που οδηγεί στην φώτιση αφού αυτή είναι ήδη υπαρκτή. Το μόνο που χρειάζεται το άτομο είναι να αντιληφθεί πως είναι ο Άτμαν (απλή Ύπαρξη, Παρουσία) οπότε εξασφαλίζεται και η Φώτιση/Λύτρωση.
Πρώτα ας διευκρινίσω πως ο όρος “φώτιση” δεν υπάρχει στο φιλοσοφικό σύστημα Vedānta (advaita). Υπάρχει μόνο όρος “λύτρωση” mokṣa. Στις μέρες μας ο όρος φώτιση (enlightenment) χρησιμοποιείται ευρέως και οι οπαδοί (και δάσκαλοι) του Nέο-Βεδάντα αναφέρουν διάφορους νεολογισμούς της Σανσκριτικής όπως buddhiṭaprāpti, prabandhana, kratu, samyak-sambodha κλπ που όλοι σημαίνουν “αφύπνιση” (ή ενεργοποίηση της Ανώτερης Διάνοιας buddhi). Κανένας δεν χρησιμοποιήθηκε στις Ουπανισάδες ή από μεγάλους σχολιαστές (Gauḍapāda, Shankara κλπ).
Ο όρος φώτιση χρησιμοποιείται στον Βουδισμό. Αλλά κι εδώ η ίδια λέξη Buddha (= ο Βούδας) σημαίνει “αφυπνισμένος”! Έτσι η Nέο-Βεδάντα διδασκαλία έχει και Βουδιστικές αντιλήψεις. Μια ακόμα βουδιστική αντίληψη είναι η απουσία Εαυτού anatta (< an-ātman “δίχως τον άτμαν – εαυτό). Να μια γενική διατύπωση:
“Είσαι πάντοτε η τέλεια επίγνωση (awareness), αιώνια. Δεν χρειάζεσαι αλλαγή ή μεταμόρφωση. Δεν χρειάζεται να γίνεις κάτι. Είσαι πάντα ο Βούδας (αφυπνισμένος). Όλη την ώρα γίνεσαι Βούδας (αφυπνισμένος) με επίγνωση/συνειδησία!”
Οι δάσκαλοι τουNέο-Βεδάντα (π.χ. Tejā Anand, Αμερικανός πρώην μουσικός) διδάσκουν πως o Ramana Maharshi, (1879-1950) για τον οποίο έχω γράψει στο παρελθόν, έλεγε πως “δεν υπάρχει φώτιση”. Αφού δεν υπάρχει κάποιος στη σκοτεινιά της άγνοιας, πως θα επέλθει φώτιση; Αφού δεν υπάρχει κάποιος αιχμάλωτος, πως θα επέλθει λύτρωση; Και αυτό το σκεπτικό το στηρίζουν στη στροφή 2. 32, Vaitathya-prakaraṇa, σχόλιο στη Māṇḍukya Ουπανισάδα:” Δεν υπάρχει κατάλυση, ούτε προέλευση, ούτε κάποιος που προσπαθεί ούτε που θέλει λύτρωση, ούτε λυτρωμένος. Αυτή είναι η αλήθεια.” na nirodho na ca-utpattir na baddho na ca sādhakaḥ; na mumukṣur na vai mukta ity eṣā paramārthatā.
Αλλά δεν λένε πως αυτή η δήλωση είναι από την άποψη του λυτρωμένου (όπως ήταν και ο Ράμανα Μαχάρσι) που γνωρίζει πλέον έχοντας συνειδητοποιήσει τον υπέρτατο Εαυτό (ή το Απόλυτο Brahman). Δεν λένε επίσης πως ο Shankara στα σχόλια του (π.χ. 3.32!) ορίζει πως πρέπει να υπάρχει κάποιος δάσκαλoς και πως ο Gauḍapāda μιλάει (3.41) για την κατάλληλη μέθοδο upāya με την οποία ο νους έρχεται υπό έλεγχο. Επίσης στο 4.85 λέγεται πως ο οπαδός δεν επιθυμεί και δεν προσπαθεί πλέον (ihāte) μόνο όταν έχει συνειδητοποιήσει την παντογνωσία (sarvajnātām) και ενότητα (pādam-advayam) του Μπράχμαν.
Πολλοί από αυτούς τους Νέοβεδαντιστές δίνουν συμβουλές στο Διαδίκτυο ή σε περιοδικά Νέας Εποχής και παρόμοια. Μερικοί όπως ο Tejā Anand, έχουν σχολή όπου διδάσκουν πώς να συνειδητοποιήσεις τη “φώτιση” που ήδη κατέχεις μα δεν το γνωρίζεις και ζεις στο “όνειρο” – μα δεν υπάρχεις!
Όλοι χρησιμοποιούν τους όρους αγάπη, άγνοια, αφύπνιση, επίγνωση, όνειρο, παρανόηση, οντότητα (being), παρουσία, σιγή/σιωπή, σταθερότητα κι ένα λεξιλόγιο συγγενικό. Έτσι κάποιος γράφει: “Αληθινή αγάπη δεν είναι συναίσθημα: είναι Οντότητα. Διαλύει το κενό ανάμεσα στον εαυτό [προσωπικό] και το άλλο άτομο … Αντανακλά το Θείο, άμορφο, απεριόριστο. Γι’ αυτό κι εγώ υπογράφω ως “Αγάπη” διότι εκεί αναπαύομαι”.
Μπορεί να είναι αλήθεια. Αλλά το απόσπασμα εγείρει πολλά ερωτηματικά.
Γενικότερα, οποιαδήποτε συνειδητοποίηση δεν έρχεται αυτόματα δίχως κάποια προηγούμενη “προσπάθεια” – έστω και αν αυτή είναι θύμηση να έχεις επίγνωση, να προσέξεις, να αποστασιοποιηθείς (από αρνητική διάθεση ή σκέψη) κλπ.
Η βασική αντίληψη στη Νεο-Βεδάντα φιλοσοφία διδάσκει πως δεν υπάρχει ξεχωριστός ατομικός εαυτός και όλοι οι άνθρωποι είναι ήδη το τέλειο και πλήρες Μπράχμαν (ή τέλειος και πλήρης Άτμαν Εαυτός). Το μόνο που χρειάζεται είναι το άτομο να αντιληφθεί αυτήν την ουσιαστική κατάσταση και να μάθει απλά να είναι ο Εαυτός (Being Presence) γνωρίζοντας πλέον, πολύ σωστά, πως το ατομικό “εγώ” δεν είναι παρά μια πλάνη, μέρος του ονείρου δίχως ουσιαστική ύπαρξη.
Αλλά προχωρούν οι οπαδοί του συστήματος να διακηρύξουν που δεν χρειάζεται καμιά προσπάθεια εκ μέρους του ατόμου, αφού είναι ήδη φωτισμένο και λυτρωμένο! Επίσης δεν υπάρχει καμιά μέθοδο, καμιά πρακτική που οδηγεί στην φώτιση αφού αυτή είναι ήδη υπαρκτή!
Αυτό ισχύει για όλους τους ανθρώπους. Οπότε δεν χρειάζεται να γίνει τίποτα. Δεν υπάρχει ο ξεχωριστός εαυτός που θα ακολουθήσει την ξεχωριστή διδασκαλία ή το ξεχωριστό μονοπάτι και θα καταβάλει τις ξεχωριστές του προσπάθειες.
Η πραγματικότητα είναι πως το παραδοσιακό Βεδάντα, το advaita, διδάσκει πως ο Άτμαν έχει ήδη φώτιση, τελειότητα, πληρότητα και ελευθερία όντας ένα με το συμπαντικό Μπράχμαν. Αλλά δεν λέει πως δεν υπάρχει και ο σφετεριστής εαυτούλης ,το “εγώ” που δανείζεται και προσποιείται πως είναι κτήμα του η φύση του αληθινού Εαυτού. Η ακατανοησία και ασυνεννοησία, η δυστυχία και ο πόνος, η κακία, σύγχυση και χυδαιότητα, οι συγκρούσεις, πόλεμοι και διενέξεις που βλέπουμε ολόγυρα επί αιώνες τώρα, δείχνουν πως ο ψυχισμός μας χρειάζεται εξέταση (αυτό – εξέταση!) κι εξάγνιση από κακές συνήθειες και τάσεις που παράγουν όλη αυτή την αρνητικότητα.
Η όλη θεώρηση του Νέο-Βεδάντα είναι σαφώς πλανερή και παράλογη. Δεν σώζεται με την προσφυγή σε σοφές ρήσεις όπως ότι αν αφήσεις το λασπωμένο νερό ήσυχο, η λάσπη θα κατακαθίσει και το νερό θα γίνει καθαρό – το πάνω μέρος του. Πρώτον, η λάσπη παραμένει στη λακκούβα (ή όπου αλλού) και οποιαδήποτε αναταραχή θα δημιουργήσει μια θολή, βρώμικη κατάσταση. Δεύτερον, ο ανθρώπινος ψυχισμός δεν είναι “λακκούβα με λασπωμένο νερό”. Δέχεται και δίνει συνεχώς εντυπώσεις κι ενέργειες που τον κρατούν σε κατάσταση ταραχής, κίνησης, ανησυχίας, όπου μερικές συνήθειες μπορεί να εξασθενήσουν (για κάποιο διάστημα), άλλες να δυναμώσουν και να δημιουργηθούν νέες.
Η ρηχή αντίληψη πως “δεν υπάρχει αληθινά ξεχωριστό πρόσωπο” δεν βοηθάει ούτε στο ελάχιστο προς την λύτρωση. Διότι το υπαρκτό (ονειρικό έστω και πραγματικά ανύπαρκτο “εγώ”) μοιάζει να έχει αρκετό έλεγχο σε πολλές λειτουργίες του νου (ή ψυχισμού).
Η συνεχής επανάληψη πως η ζωή είναι πλάνη, ένα όνειρο, και πως το “εγώ” είναι ένας ανυπόστατος ίσκιος στο νου, μια σκέψη παροδική, δεν βοηθά καθόλου στο καταλάγιασμα των αρνητικών στάσεων που προκαλούν τόσο άγχος, τόση δυστυχία. Οι συνήθειες δεν ξεριζώνονται μόνες τους.
Χρειάζεται μία μέθοδος (Βεδάντα) κι ένας δάσκαλος που γνωρίζει για τον σφετεριστή εαυτούλη και τα εμπόδια και μπορεί να δώσει κάποια συστηματική καθοδήγηση!
