“Αμαρτίες γονέων παιδεύουσι τέκνα.” Πάντα μου ακουγόταν παράξενο και άδικο. Πώς; Γιατί;
Μα κάποια ώρα έχεις τις πρώτες αναλαμπές κατανόησης. Καταλαβαίνεις δηλαδή πως κανένας άνθρωπος δεν είναι μια πλεούμενη, μεμονωμένη νησίδα ανεξάρτητης ύπαρξης.
Εκεί που νόμιζες πως η ομορφιά σου είναι ολόδική σου, δώρο του Σύμπαντος αποκλειστικό για σένα, μαθαίνεις για την κληρονομικότητα. Το κληρονόμησες από τη μητέρα ή τον λεβέντη προπάππο σου, ή κάποια άλλη μορφή στο ανεξιχνίαστο μακρινό παρελθόν.
Νομίζεις πως η σπινθιροβόλα εξυπνάδα σου, η δυνατή μνήμη, η άμεση αντιληπτικότητα, το αστείο που τόσο εύκολα ξεπηδά για την περίσταση – όλα είναι πάλι δικά σου χάρη στην εύνοια που για άγνωστους λόγους σου χαρίζει η μεγαλόψυχη Μητέρα Φύση!
Μα στο μεγάλο θέατρο της καθημερινής αυταπάτης τίποτα ίσως δεν φτάνει το πρωτείο αυτής της ψευδαίσθησης πως εσύ και μόνο εσύ είσαι ο παραγωγός της λαμπρής ιδιοφυΐας σου. Και τ’ άστρα τρεμοσβήνουν με τη μακάβρια και τρυφερή αδιαφορία τους, οι άνεμοι αναίσθητα φυσούν σαρωτικά, οι καταιγίδες σφυρίζουν ή ουρλιάζουν κουφές σε ικεσίες – και οι νεκροί τηρούν την ειρωνική σιωπή τους. Κι εσύ στην αιχμαλωσία της αυταπάτης σου!
Ακόμα και η πιο ασήμαντη σκέψη σου έχει ένδοξη καταγωγή αιώνων. Οι πιο πρωτότυπες σκέψεις σου είναι ψιθυριστοί απόηχοι από τα σπήλαια πανάρχαιων κέντρων μνήμης. Τα τραύματα και ατυχήματα των γονιών ή παππούδων σου μεταφέρθηκαν θαυματουργά, πάντα ανεπίγνωστα σε σένα, στις ευαισθησίες, φοβίες ή απέχθειές σου – από τον εμφύλιο ή και τον Αγώνα Ανεξαρτησίας. Πώς να το ξέρεις;
Μόνο που αυτά όλα τα ψυχολογικά ανήκουν στον νου, στον ψυχισμό μας, όχι στο οργανικό σώμα, όχι στο DNA όπως λένε πολλοί: δεν κληρονομούνται αυτόματα.
Τα ψυχολογικά κληρονομούνται από γενιά σε γενιά με μίμηση. Γι’ αυτό λέγονται μιμίδια (meme-s). Σωματικά χαρακτηριστικά (χρώμα ματιών και μαλλιών, ύψος, πάχος και παρόμοια) κληρονομούνται αυτόματα στο DNA των κυττάρων. Ψυχολογικές ιδιότητες όπως ευφυΐα, γενναιοδωρία, καλοσύνη, μεγαλοψυχία και παρόμοιες, ή έρχονται με τον ψυχισμό του ατόμου ή αποκτιούνται με μίμηση πολύ νωρίς στη βρεφική και νηπιακή ηλικία. Και, φυσικά τα πρότυπα αρχικά θα είναι οι γονείς και πιο άμεσοι συγγενείς.
Τις περισσότερες φορές τα βρέφη απορροφούν τις ιδιότητες που εκδηλώνουν συχνά οι γονείς και τις μιμούνται στις συμπεριφορές τους. Έτσι δημιουργείται η κοινή, γενική εντύπωση πως τα παιδιά “κληρονομούν” και αυτά (τα ψυχολογικά) χαρακτηριστικά. Μα δεν είναι έτσι. Πολλές φορές τα παιδιά μιμούνται κι εκδηλώνουν μόνο μερικές ιδιότητες, όχι όλες. Μα σε κάθε περίπτωση κάτι θα μιμηθούν, κάτι θα πάρουν και θα το κάνουν δικό τους.
Αλλά, όπως είπαμε, αυτά που παίρνουν είναι προϊόντα μίμησης – μιμίδια. Ωστόσο τα στοιχεία του ψυχισμού μας είναι ένα υφάδι πλεγμένο από κλωστές του παρελθόντος, ένα δίχτυ σαν ιστός αράχνης όπου μένουμε αιχμαλωτισμένοι σαν μύγες νομίζοντας πως είναι η κατοικία μας.
