Ο Όσιρις είναι βασιλιάς της Αιγύπτου στην προϊστορική περίοδο σε μια διαδοχή που έχει απαρχή της στη δημιουργία του κόσμου από τον Ρα ή Άτουμ. Οι πρώτες αναφορές είναι στα Κείμενα των Πυραμίδων, γραμμένα με ιερογλυφικά στους τοίχους στις αίθουσες ταφής μέσα στις πυραμίδες. Μετά είναι τα Κείμενα Φερέτρων και το Βιβλίο των Νεκρών. Τέλος, η πληρέστερη εκδοχή αυτού του μύθου είναι το Περί Ίσιδος και Οσίριδος του Πλούταρχου (αρχές 2ου αιώνα).
Βασίλισσα είναι η Ίσις αδελφή του Όσιρι μαζί με τον αδελφό τους Σεθ και την Νέφθιδα είναι παιδιά της θεάς του Ουρανού Νουτ και του θεού της Γης Γκεμπ. Στην εποχή του Όσιρι επικρατούσε η δικαιοσύνη Ma’at, η θεία φυσική τάξη, ωσότου ο Σεθ, που συμβολίζει βία, εκφυλισμό και χάος δολοφόνησε τον αδελφό του. Μια εκδοχή δίνει ως αιτία το ότι ο Όσιρις τον κλώτσησε, άλλη το ότι ο Όσιρις είχε σεξουαλική σχέση με τη Νέφθιδα, σύζυγο του Σεθ.
Μια εκδοχή του μύθου έχει τον Σεθ να τεμαχίζει τον Όσιρι σε 42 κομμάτια, όσα και οι νομοί της Αιγύπτου – δείχνοντας πως ο βασιλιάς ενσαρκώνει όλο το βασίλειό του. Άλλη εκδοχή αναφέρει 14 κομμάτια συνδέοντάς τα με τις φάσεις της σελήνης στη χάση και τη φέξη. Τα κομμάτια σκορπίστηκαν εδώ κι εκεί.
Μετά τον θάνατο του Όσιρι βασίλευσε για λίγο ο Σεθ (ή ακολούθησε κενό βασιλείας). Στο μεταξύ, όμως, η Ίσις, μια μεγάλη μάγισσα, με τη βοήθεια της Νέφθιδας (και άλλων) έψαξε με ακλόνητη βούληση τα μέλη του πτώματος του αγαπημένου της συζύγου. Εδώ έχουμε δυο αξιοπρόσεκτα σημεία. α) Τα νερά του Νείλου φούσκωσαν και ξεχείλισαν αρδεύοντας τα παρακείμενα εδάφη (που ήταν μια ετήσια φυσική πλημμύρα), είτε από τα υγρά του σώματος του Όσιρι που έτσι συνδέθηκε με την ευφορία και αναγέννηση είτε και από τα δάκρυα της Ίσιδας. β) Οι δυο αδελφές παρουσιάζονται στην τέχνη ως γεράκια που πετούν μακριά σε αναζήτηση κουφαριών και τα κρωξίματά τους αναπαρίσταναν τις θρηνητικές κραυγές της Ίσιδας. Τελικά οι δύο αδελφές με τη βοήθεια του Θωθ (θεού της σοφίας) και του Άνουβι (θεού που συνοδεύει τις ψυχές στον άλλο κόσμο) βρίσκουν τα μέλη του Όσιρι και τον επαναφέρουν στη ζωή. Ίσις και Όσιρις ζευγαρώνουν κι έτσι γεννιέται ο Ώρος (Horus) που διαδέχεται τον Όσιρι. Ο Όσιρις από δω και πέρα αναφέρεται μόνο ως βασιλιάς του Ντουάτ, το μυστηριώδες, μακρινό βασίλειο των νεκρών.
Στην αφήγηση του Πλούταρχου έχουμε διαφορετική ιστορία. Ο Σεθ (Τυφών στον Πλούταρχο) συνωμοτεί με 72 ακατονόμαστους συνεργούς και φτιάχνει ένα περίτεχνο κιβώτιο-σαρκοφάγο στα μέτρα του Όσιρι και σε συμπόσιο λέει πως θα το δωρίσει σε όποιον χωρέσει μέσα σ’ αυτό. Μόνο ο Όσιρις ταιριάζει, οι συνωμότες σφραγίζουν το καπάκι και το πετάνε στον Νείλο. Το φέρετρο τώρα επιπλέει και διασχίζει τη θάλασσα φθάνοντας στη Βύβλο όπου σταματά σ’ ένα δέντρο στην ακτή. Ο βασιλιάς της Βύβλου έκοψε το δέντρο και με το φέρετρο μέσα το έκανε κεντρικό στυλοβάτη του παλατιού. Η Ίσις το βρίσκει και παίρνει το φέρετρο με το πτώμα του Όσιρι και αφήνει το δέντρο ως αντικείμενο λατρείας για τους ντόπιους.
Ο Όσιρις παραμένει βασιλιάς του Ντουάτ μα συνδέεται με γονιμότητα, με τη σελήνη και με αναγέννηση. Ο γιος του Ώρος πολεμά τον Σεθ και συνδέεται με τη βασιλική δύναμη – που πέρασε στους Φαραώ. Η Ίσις είναι η μεγάλη θεά-μάγισσα που ανασταίνει και η λατρεία της απλώθηκε σε πολλές περιοχές της Μεσογείου.
